٥- جنبش سِنوسى‌ طريقه سنوسى يكى از شاخه‌هاى تصوف در آفريقاست كه بر خلاف ساير طريقه‌هاى تصوف، زهد و رياضت مفرط را جايز نمى‌شمارد و اين ويژگى توانايى پى‌ريزى جنبش اصلاح‌طلب سنوسى را در شمال آفريقا توسط محمد بن على سنوسى ادريسى الجزايرى (١٢٣٥- ١١٧٠ ه. ش.) فراهم آورد.
در آغاز، اين جنبش واكنشى در مقابل انحطاط اخلاقى، اجتماعى و عقب‌ماندگى مسلمين صورت گرفت، ولى بعدها به علت گسترش نفوذ و هجوم استعمارگران، از جنبه ضداستعمارى شديد نيز برخوردار شد. «١» جنبش سنوسى در ارائه يك الگوى عملى به منظور نجات مسلمانان از عقب‌ماندگى، به ايجاد يك نظامِ حكومتى پويا برپايه نظم، تشكيلات، اجتماع و تعاون در صحراهاى خشك ليبى اقدام نمود كه بر اساس آن، هر فرد موظف به شركت فعّال و مؤثّر در يك فعاليت اجتماعى بود. نتيجه چنين اقدامى، دستيابى به موفقيتهاى قابل توجه در امر آموزش، پرورش و كشاورزى بود. الگويى كه در شرايط سخت اقليمى و فشار روز افزون دشمن خارجى به دست آمد.
اين جنبش براى مقابله با خطر خارجى كه سرزمينهاى اسلامى را مورد تهديد قرار داده بود، ضمن تشريك مساعى با جنبش مهدى سودانى، با فراهم آوردن سربازان داوطلب، شكستها و تلفات سختى را بر اشغالگران ايتاليايى وارد آورد. جانشينان «محمد بن على سنوسى» (مانند «سيد احمد شريف سنوسى» و «محمد سنوسى معروف به مهدى») مبارزات ضد استعمارى جنبش را گسترش دادند.
اين جنبش پس از بيست سال جنگ و گريز در سال ١٣١٠ ه. ش. با دستگيرى و اعدامِ عمر مختار، يعنى تنها رهبر بازمانده جنبش توسط سربازان ايتاليايى با شكست مواجه شد. «٢»