مقدمه‌ خاورميانه از يك سو داراى موقعيت ويژه استراتژيك، منابع عظيم نفت و گاز، بازار مصرفِ مناسب براى كالاهاى غربى و ... است و يك غده سرطانى (اسرائيل غاصب) را نيز در شكم دارد. از سوى ديگر مركز ظهور و پيدايش اديان الهى و بويژه اسلام است، شمار قابل توجهى از مسلمين در آن زندگى مى‌كنند، قبله مسلمين در خاورميانه قرار دارد، نخستين نهضتهاى اصلاحى اسلامى (مانند قيام امام حسين (ع)) از اين نقطه آغاز شد، اولين انديشه «چرايى عقب ماندگى مسلمانان» و نخستين جنبش «بازگشت به سلف صالح» در خاورميانه روى داده است. از اين رو در روند بررسى جنبشهاى اسلامى معاصر، نهضتهاى اسلامى معاصر خاورميانه از جايگاه ويژه برخوردارند.