در گروههاى اجتماعى و رهبران سياسى كه هدايت جنبش بحرين را بر عهده داشته‌اند و يا به نحوى در تداوم مبارزه سياسى بحرين نقش آفرين بوده اند، برجستگيهاى زير ديده مى‌شود.
اوّل، تجار مرواريد با ايجاد هدايت قيامهاى وسيع ضدانگليسى در سالهاى ١٢٩٠ ه. ش.
/ ١٩١١ م. و ١٣٣٣ ه. ش./ ١٩٥٤ م. از مؤثرترين قشر اجتماعى در مبارزات اسلامى بحرين به شمار مى‌رفتند. اما پس از جنگ جهانى دوم، با رواج مرواريدهاى بدلى ژاپنى در بازار جهانى از نفوذ تجار مرواريد در صحنه هاى داخلى وخارجى بحرين كاسته شد.
امّا با پيدايى نفت قشر جديدى از كارگران پديد آمدند كه با توجه به اهمّيت جهانى نفت، بر نقش اجتماعى سياسى آنان در صحنه داخلى بحرين افزوده شد. بر اين اساس نقش ممتاز در قيامهاى ضددولتى ١٣٤٤، ١٣٤٩، ١٣٥١، ١٣٥٣ ه. ش./ ١٩٦٥، ١٩٧٠، ١٩٧٢، ١٩٧٤ م. با كارگرانى بود كه اكثريت آنان شيعه بودند. «١» دوم، گروههاى سياسى ملّى گر جنبشها و نهضت‌هاى سياسى اسلام معاصر ١٥٤ زمينه‌ها و هدفها در جنبش اسلامى تركيه ص : ١٥٢ ا و چپ گرا هرگز قادر به ايفاى نقش برجسته در رهبرى قيام مردم بحرين نشده اند. اين امر به مسلمان بودن اكثريت قريب به اتفاق مردم بحرين و نيز سازشكارى گروههاى مذكور بر مى گردد، به عنوان مثال، اگر چه «كميته اتحاد ملى» با گرايشات ناسيوناليستى در تظاهرات ضد انگليسى ١٣٣٥ ه. ش./ ١٩٥٦ م. نقش ويژه داشت، ولى پس از آن با سازش برخى از رهبران آن با رژيم، كارآيى سياسى خود را از دست داد. امّا حضور كمرنگ گروههاى ملّى و كمونيستى در جنبش مردم بحرين نشان از آن دارد كه جنبش آن سرزمين ناشى از نابسامانيهاى داخلى و نه متأثّر از دخالت كشورهاى اسلامى ديگر است. «٢» سوم، در پى ناكامى گروههاى ملّى و چپ در رهبرى مستمر قيام مرم بحرين، گروههاى اسلامى، واجدِ نقش برتر شده اند. در اين راستا مى توان به «جنبش اسلامى آزاديبخش بحرين» اشاره‌كرد. اين جنبش در سال ١٣٣٥ ه. ش./ ١٩٥٦ م. تشكيل شد، و در دهه ٤٠ ه. ش./ ٦٠ م. قيام كارگرى عليه رژيم (جنبش معروف) را پديد آورد، و از سال ١٣٦٠ ه. ش./ ١٩٨١ م. به اقدامات نظامى ضد دولتى متوسل شد. اعضاى اين‌