جنبشها و نهضتهاى سياسى اسلام معاصر - پژوهشکده انقلاب اسلامی - الصفحة ٤٣
خيابانى فرزند تاجر عبدالحميد قرار داشت. نهضت خيابانى كه در پى تأمين استقلال ايران بود، سرانجام پس از حدود دو سال مجاهدت با كشته شدن شيخ محمد خيابانى بدست قواى دولتى به سركردگى مهدى قلى خان مخبرالسلطنه هدايت سركوب شد. «١» نهضت ديگرى كه در اواخر قرن گذشته خورشيدى در ايران بوقوع پيوست، قيام مردم تنگستان و دشتستان بود. اين قيام كه در زمان جنگ جهانى اول به سال ١٢٩٢ ه. ش.
براى بيرون راندن انگليسيها از خطه جنوب كشور آغاز شد، دنباله قيامِ ضد انگليسى باقر ضابط تنگستانى و احمد خان تنگستانى به شمار مىرفت كه در سال ١٢٣٣ ه. ش.
توسط انگليسيها سركوب شده بود، رهبرى قيام جديد را رئيس على خان دلوارى، زائر خضرخان اهرمى، شيخ حسين خان چاه كوتاهى (معروف به سالار اسلام) و خالو حسين دشتى بر عهده داشتند. اين قيام هم پس از هشت سال نبرد با قواى انگليسى و پليس جنوب، سرانجام با هماهنگى و همكارى ماژور هوور كنسول انگليس در بوشهر و مصدق السلطنه (دكتر مصدق) والى فارس شكست خورد. «٢» شكست نهضت جنگل، قيام خيابانى و جنبش مردم بوشهر كه زاييده اوضاع و احوال نابسامان سياسى (بىكفايتى احمدشاه)، نظامى (حضور بيگانگان در ايران)، اقتصادى (قروض كمرشكن از دولتهاى خارجى)، فرهنگى (گسترش فرهنگ غرب)، امنيتى (ناامنى راههاى كشور) و ... سالهاى پساز انقلاب مشروطه است، برآگاهى سياسى مردم افزود و آنان را به نقش مؤثرى كه مىتوانند در شكلگيرى وقايع سياسى داشته باشند، آگاه ساخت. «٣» ٤- قيام مسجد گوهرشاد مشهد قيام گوهرشاد كه در ٢١ تير ١٣١٤ ه. ش. روى داد، آخرين برخورد جدّى و در عين حال شديدترين جدال روحانيت و مردم با حكومت رضاخان بود. اين قيام علاوه بر