جنبشها و نهضتهاى سياسى اسلام معاصر - پژوهشکده انقلاب اسلامی - الصفحة ١٧٤
خسارت مالى فراوانى به دنبال داشت. ترميم منازل، كارخانه ها و راه هاى تخريب شده و معالجه مجروحين بى شمار جنگ، مخارج زيادى را به همراه آورد. در اين راستا تخريب آثار فرهنگى (مساجد، آرامگاهها، كتابخانهها، دانشگاهها و ...) غمانگيزتر است. چنين اقدامى بيشتر به منظور قطع ارتباط مسلمانهاى بوسنى و هرزگوين از گذشته خويش صورت گرفت. به همين دليل از ٣٤٠ مسجدى كه در قرن ١٧ ه. ش./ ١٩ م. در بلگراد وجود داشت فقط يك مسجد باقى مانده است. و از پانزده مسجد شهر موستار، بعد از جنگ اخير، اثرى باقى نمانده است. «١» ٣- كشتار مسلمانها: كشته شدگان مسلمانان طى درگيرى اتريشىها، صربهاى مسيحى و كمونيست، فراتر از كشته شدگان در يك جنگ متعارف و برابر است. به عنوان مثال يك قلم از كشتارى كه اتريشى ها از مسلمانان انجام دادند، به دويست هزار نفر رسيد. در هرج و مرج جنگ جهانى دوم، ده درصد كل مسلمانها توسط شبه نظاميان صرب كشته شدند. پس از آن صربهاى كمونيست به رهبرى تيتو، دويست هزار مسلمان را در كنار رودخانه درينا به قتل رساندند و در شش ماهه اول جنگ اخير، ٢٤٨ هزار نفر در بوسنى كشته شدند. «٢» اين آمارها كه گزيده اى از آمار واقعى كشته شدگان است، هنگامى كه در كنار آمار آوارگان قرار گيرد، بسيار تكان دهنده خواهد بود! كشتار، آواره كردن، تجاوز به زنان، تلاش براى تغيير اجبارى دين، فرهنگ و نژاد مسلمانها، اسكان مسيحيان وصربهاى كمونيست در اداره مسلمانهاى بوسنى و هرزگوين در نيل به حكومت مستقل و اسلامى و حفظ اعتقادات دينى تأثير قاطع داشته است. در حاليكه هر يك از اين جنايتها مى تواند اراده ملتى را براى دستيابى به هدفها و آرمانهايش درهم بشكند.