١ - مسالك الافهام ٣٢٨/٤؛ الحدائق الناضره ١٩٠/٢١؛ جواهر الكلام ٣٢٠٣٢٣/٢٦؛ ٢ - العروه الوثقى ١٠٥/٥-١٠٠؛ مستمسك العروه ١٢٨/١٢-١٢٠؛ ٣ جواهر الكلام ٢٩٠/٢٦؛ الحدائق الناضره ١٨٩/٢١؛ ٤ - فرهنگ فقه ٣٩٠/٣؛ ٥ - مفتاح الكرامه ٥٠/٧ و جواهر الكلام ١١٦/٣٨؛ ٦ - تذكره الفقهاء ٤٠٣/٢ و مفتاح الكرامه ٤٢/٧ و جواهر الكلام ١١٠/٣٨؛ ٧ - جواهر الكلام ١٠٤/٣٨ و تحريرالوسيله ١٩٨/٢؛ ٨ - فقه سياسى ٣٠/٤-٣١.

[خ]

خبريابى

امروز جمع‌آورى اطلاعات راهبردى، تاكتيكى و فنى در زمينه‌هاى مختلف مربوط به مسائل نظامى و سياسى از آن‌چنان اهميتى برخوردار است كه بسيارى براى آن نقش تعيين‌كننده قائلند و پيروزى در صحنه‌هاى سياسى و نظامى را از آن صاحبان اطلاعات بيشتر و گسترده‌تر مى‌دانند.

گرچه پيچيدگى فناورى نظامى و سازوكارهاى تحولات سياسى در دنياى معاصر نقش اطلاعات را افزون‌تر و مؤثرتر كرده است، ولى نقش مؤثر اطلاعات در رسيدن به برترى نظامى و موفقيت‌هاى سياسى اختصاص به عصر حاضر نداشته، همواره در تاريخ اين چنين بوده و اطلاعات نظامى و سياسى از دشمن بالفعل و يا بالقوه، عامل مؤثر قدرت به شمار مى‌رفته است.

انگيزۀ اصلى جاسوسى كه سابقۀ ديرينه در تاريخ تحولات سياسى و نظامى جهان دارد، همانا دستيابى به اين عامل قدرت بوده است.

اما با وجود اين واقعيت انكارناپذير، عنصر اطلاعات به‌تنهايى نمى‌تواند نقش اصلى خود را ايفا كند و براى تضمين اهداف و نتايج آن بايد از يك‌سو اطلاعات كسب شده، حفاظت شود و از سوى ديگر اطلاعات مربوط به وضعيت خودى، سخت از دسترس دشمن محافظت بشود، تا به نتايج مطلوب اطلاعات به دست آمده، اطمينان حاصل شود.

اطلاعات به دست آمده و سپس كشف شده و لو رفته، به جاى اين‌كه مفيد و قدرت آفرين باشد خود وسيلۀ آسيب پذيرى و سوءاستفاده متقابل مى‌شود. به همين دليل است كه جاسوسان دوطرفه در خنثى سازى اطلاعات ارزشمند به دست آمده براى يك طرف به مبادله اطلاعات كاذب و يا كشف و انتقال ميزان اطلاعات يك‌طرف به نفع طرف ديگر مى‌پردازند و از اين راه بسيارى از اطلاعات ارزشمند را خنثى مى‌كنند.

بنابراين، خبريابى همواره بايد با حفاظت اطلاعات همراه باشد و اين امر نه‌تنها بر ارزش و اهميت اطلاعات مى‌افزايد، بلكه پيوسته آن را مشكل‌تر و پيچيده‌تر نيز مى كند.

در اين‌كه خبريابى و حفاظت اطلاعات در رابطۀ با وضعيت دشمن يا دشمنان بالفعل و يا بالقوه يك امر كاملا عقلانى و منطقى و متكّى بر تجربه و تعقل و برخواسته از هوشمندى انسان است، ترديدى نمى‌توان داشت و اسلام هم چه از ديدگاه نظرى و چه به صورت عملى و كاربردى بر آن تأكيد ورزيده است، اما اشاره به اين نكته ضرورى است كه راه‌ها و شيوه‌ها در اين زمينه كامارۀ متفاوت بوده و تأكيد اسلام بر كسب اطلاعات از وضعيت دشمن و حفاظت اطلاعات در اسلام هرگز به