انديشۀ آزادى به مفهوم سلبى آن در ذات و طبيعت اسلام و تعريف آن نهفته است. زيرا يكى از دو ركن اصلى اسلام، رهايى از عبوديت، اطاعت و اسارت است و كسى كه با اين صفت سلبى آراسته نشود نه تنها مسلمان نيست، موحد هم محسوب نمى‌شود. تقدم اين ركن در شعار اصلى اسلام و توحيد يعنى كلمۀ «لا اله الا الله» حكايت از بنيادى بودن آزادى در انديشه اسلامى دارد.

قرآن نيز آزادى را در بعد منفى آن مد نظر قرار داده و با اصل (لاٰ إِكْرٰاهَ فِي اَلدِّينِ‌) (١٦) نه‌تنها آزادى را در عرصۀ مختلف زندگى تضمين كرده، اصولا دين و عقيده را هم در قلمروى آزاد زندگى انسان قرار داده است.

در نصوص اسلامى (سنت) چهره مثبت آزادى نيز تحت عنوان «حريت» مد نظر قرارگرفته و بر آن تأكيد فراوان شده است.

تمامى محدوديت‌هاى قانونى در اسلام بر اساس مصالح فرد و جامعه استوار است و قلمرو آزاد در شريعت اسلام بسى فراتر و فراخ‌تر از محدوديت‌هاى الزام‌آور وجوبى و تحريمى است.

در تجزيه و تحليل آزادى در انديشۀ اسلام توجه به نكات زير ضرورى است:

١. اصل اباحه: جز اندكى از فقها، اكثريت فقهاى مذاهب اسلامى اصل اباحه را مسلم تلقى كرده‌اند. و همچنين اصول و قواعد فقهى ديگرى را كه به‌طور مستقيم (مانند: قاعده نفى حرج و نفى ضرر) و يا به‌طور غير مستقيم (مانند: اصل صحت)، آزادى‌ها را تضمين مى‌نمايد را نيز مسلم تلقى كرده‌اند.

٢. آزادى در مالانص فيه: تكاليف الزامى در اسلام كه در اصطلاح قرآنى از آن به «حدود الهى (١٧)» تعبير شده است، به‌طور كامل مشخص و غير قابل توسعه است در حالى كه قلمروى خارج از محدوده تكاليف، پيوسته در حال گسترش مى‌باشد و قرآن و سنت بر محدوديت الزامات شرعى و نامحدود بودن آزادى‌ها تأكيد دارند.

نفى آزادى‌ها با توسعۀ الزامات شرعى نوعى تعدى به حدود الهى است كه در قرآن، به‌طور صريح از آن منع شده (١٨) و در سنت از آن به بدعت ياد شده است. (١٩)

منابع

١ - آزادى از ديدگاه اسلام / ١٥، بقره / ٣٥، كهف / ٢٩ و انسان / ٣؛ ٢ - رساله‌اى درباره آزادى / ٢٥؛ ٣ - فرقان / ٤٤؛ ٤ - مشكات الانوار / ١٣٤؛ ٥ - فرقان / ٤٤؛ ٦ - بحارالانوار ١٠٨/١٠، فرقان / ٤٤ و غرر الحكم؛ ٧ - بقره / ٢٥٦؛ ٨ - عنكبوت / ٤٣؛ ٩ - بحارالانوار ١٦/٢، ٢٢ و ٢٤، عنكبوت / ٤٣ و مجادله / ١١؛ ١٠ - آزادى از ديدگاه اسلام / ٤٣-٣٢؛ ١١ - همان / ٤١؛ ١٢ - انعام / ١٠٧؛ ١٣ - آزادى از ديدگاه اسلام / ٦٣؛ ١٤ - مجادله / ١١، بحارالانوار ١٦/٢، ٢٢ و ٢٤؛ ١٥ - غرر الحكم؛ ١٦ - بقره / ٢٥٦؛ ١٧ - بقره / ٢٢٩؛ ١٨ - المحلى ٦٢/١؛ ١٩ - فقه سياسى ٢٥٠/٧-٢٤٩.

آزادى مسكن

آزادى مسكن يكى از آزادى‌هاى فردى است. به موجب آن، آدمى حق دارد كه از و رود هركس حتى مأموران دولتى، به مسكن خود جلوگيرى كند، جز در