اين حريف بانك شاهى ايران بود كه مبتكر آن پاول جوليوس رويتر در مقابل پرداخت ٤٠٠٠٠ ليره امتياز بزرگى براى مدت ٧٠ سال جهت كشيدن راه‌آهن، حق انحصارى بهره‌بردارى از تمامى معادن (جز طلا و نقره و سنگ‌هاى قيميتى)، تأسيس بانك و غيره از دولت ايران گرفت (٢٥ ژوئيه ١٨٧٢ برابر با ١٠ مرداد ١٢٥١ شمسى) و اين امتياز بعدها لغو و امتياز ديگرى كه اساس آن تأسيس بانك شاهى ايران بود، به مدت ٦٠ سال جايگزين آن شد يكى از مواد قرارداد چنين بود:

«در صورتى كه دولت عليه ايران بعد از اين مصمم بشود كه امتياز بانك را يا امتياز يك دستگاه اعتبارى را از هر قبيل كه باشد بدهد، آن امتياز از امروز به حكم اين قرارنامه محفوظ و ممهور و مخصوص است از براى اين كمپانى كه بر جميع اشخاص و كمپانيهاى ديگر حق رجحان خواهد داشت».

يكى از عمليات عمده اين بانك حق انحصارى نشر اسكناس و رواج مشروط آن در ايران بود (اين بانك بر اساس قرارداد تا بهمن‌ماه سال ١٣٢٧ شمسى فعاليت داشت)؛

٢‌-‌٣ - بانك استقراضى ايران: پس از واگذارى امتياز تأسيس بانك شاهى ايران به رويتر يكى از اتباع روسيه به نام ژاك بولياكوف پيشنهاد تأسيس بانك استقراضى ايران را داد، در سال ١٢٦٩ شمسى با اين شخص موافقت شد كه اجازه تأسيس انجمن استقراضى ايران به مدت ٧٥ سال با حق انحصارى حراج عمومى به او داده شود و در ضمن از پرداخت هرگونه مالياتى معاف شد جز آنكه ١٠ درصد عوايد حاصله را به خزانه دولت بپردازد. بعدها انجمن استقراضى ايران تبديل به بانك استقراضى ايران شد.

بانك مزبور بر خلاف بانك شاهى فقط قسمت‌هاى شمالى ايران را حوزه فعاليت خود قرارداه بود و كمتر به امور بانكى در جنوب مى‌پرداخت (در تاريخ ٢٢ مرداد ماه سال ١٣١ شمسى اين بانك به دولت ايران واگذار شد)؛

٢‌-‌٤ - بانك سيه: بانك سپه اولين بانك ايرانى است در چهاردهم ارديبهشت‌ماه سال ١٣٠٤ در چند دكه واقع درگذر تقى خان با سرمايۀ اوليۀ آن‌كه مبلغ ٣٨٨٣٩٥٠ ريال موجودى صندوق بازنشستگى درجه داران ارتشى بود تشكيل و شروع به فعاليت كرد؛

٣ - اقدامات نخستين براى تشكيل بانك ملى ايران:

فكر تشكيل بانك ملى با روش جديد بانكدارى در ايران با فكر تشكيل يك بانك دولتى تواما ظاهر شد. ده سال قبل از تشكيل بانك شاهى ايران (١٢٥٨ شمسى) حاج محمد حسين امين دار الضرب يكى از صرافان بزرگ و روشن‌بين پيشنهادى براى ايجاد يك بانك ايرانى تقديم حكومت وقت كرد كه متأسفانه اين پيشنهاد قبول نشد.

در پنجم آذرماه سال ١٢٨٥ نمايندگان مجلس شوراى ملى ضمن مخالفت با استقراض خارجى تأسيس يك بانك ملى را خواستار شدند و حتى جمعى از بازرگانان و صرافان تعهد مشاركت كردند تا اين‌كه اجازه تشكيل بانك صادر شد و اعلان آن چهار روز بعد انتشار يافت ولى در عمل اقدام مثبتى در جهت تشكيل آن به عمل نيامد.

به‌طور خلاصه تا سال ١٣٠٧ صرافى در ايران از زمان پيدايش بانك‌هاى خارجى به علت رقابت رونق