دانشنامه فقه سیاسی

زندگى نامه و سوابق علمى استاد عميد زنجانى

مشاغل و سمتهاى مورد تصدى

فعاليتهاى آموزشى

نشانه ها

آئين دادرسى← آيين دادرسى

آئين قانونگذارى← آيين قانونگذارى

آبهاى عمومى

آخوند خراسانى

آداب جنگ← جهاد

آداب السلطان← احكام السلطان

آداب الملوك

آراء اهل المدينه الفاضله

آراى عمومى

آرمان جهانشمول اسلام← اسلام

آزادسازى نسبى اقتصادى← اقتصاد آزاد

آزادى اراده

آزادى در اسلام

آزادى مسكن

آزادى وطن

آزادىهاى سياسى

آفات مديريت← مديريت

آفات نظام ادارى← نظام ادارى

آفتهاى پيروزى

آمادگى رزمى

آموزههاى دينى و علوم اجتماعى

آنارشيسم

آنارشيسم اسلامى

آيه تفقه

آيۀ نفر← نفر

آيين دادرسى

آيين قانونگذارى

اباحه (و برائت)

ابزار جنگ

ابعاد امامت← امامت

ابعاد قاعده حفظ نظام← حفظ نظام

ابن ادريس حلى

ابن ادريس (و تصدى شؤون قضاوت)

ابن ادريس (و دولت)

ابن براج طرابلسى

ابن تيميه

ابن تيميه (و فلسفۀ سياسى)

ابن تيميه (و احياى انديشۀ معاصر)

ابن تيميه (و امرا و واليان)

ابن تيميه (و خليفۀ اعظم)

ابن تيميه (و شيوههاى تلقى انديشۀ دينى)

ابن تيميه (و مهجوريت انديشه)

ابن تيميه (و مهمترين مسئله)

ابن زهره

ابو حمزۀ طوسى

اتاييزم (پدرسالارى)

اتباع دشمن

اتحاد← اصل اتحاد

اتحاد دولتها

اجتماع امر و نهى

اجتهاد

اجتهاد عقلى

اجتهاد فقاهتى

احتياط← اصل احتياط

احساس تكليف

احسان به دشمن

احكام امتنانى (احكام تسهيلى)

احكام امتنانى (و تقدم آن)

احكام انشايى

احكام ثابت

احكام حكومتى

احكام سلطانيه← فقه سياسى

احكام ظاهرى

احكام عقلى

احكام متغيير

احكام ملزمه عقلى← ملازمات عقليه

احكام ولايى← احكام حكومتى

احياگرى

احياى موات

اخباريان

اختلاف حقوقى

اختلاف دارين← اختلاف حقوقى

اختلاف سياسى

إختلاف الفقها

اختيارات ولىّ فقيه

اخلالگران

ادلۀ اربعه

ادله فقهيه

اذان برائت

اراضى انفال

اراضى باير

اراضى حاصل از فتوحات← اراضى مفتوح العنوه

اراضى دولتى

اراضى شخصى

اراضى صلح

اراضى عمومى

اراضى مفتوح العنوه

اراضى مفتوح العنوه (از ديدگاه فقها)

اراضى مفتوح العنوه (و مالكيت عمومى آن)

اراضى مفتوح العنوه (كه در حال فتح باير بوده است)

اراضى موات

ارتزاق

ارتقاى سطح درآمد← توفير الفى

ارزش امنيت← امنيت

استتار

استحسان

استراتژى اقتصادى

استراتژى وحدت← وحدت

استرداد اموال نامشروع

استرقاق

استسلام

استصحاب

استصلاح

استصلاح (و قواعد حاكم بر آن)

استقلال قاضى

استقلال قضايى

استقلال قوا← نظريۀ استقلال قوا

استقلال نمايندگى

استكشاف علل

استكشاف ملازمه

استنفار

استيمان← قرارداد استيمان

اسلام (و آرمان جهانشمول)

اسلام انقلابى

اسلام (فراتر از زمان)

اسلام پيشرو در انديشۀ دينى

اسلام و زبان عربى

اسلام و سياست

اسلام (و طرح سه مرحلهاى)

اشتراط قدرت در تكليف← قاعده اشتراط قدرت در تكليف

اشتراك تكليف← مسا وات

اشتغال

اشهر حرم

اصالة الحظر

اصالت حقانيت در برابر مصلحت← مصلحت و حقانيت

اصالت شرع و تعبد در برابر مصلحت← مصلحت وتعبد

اصالت عدالت در برابر مصلحت← مصلحت و عدالت

اصالت فضائل اخلاقى در برابر مصلحت← مصلحت و اخلاق

اصطياد

اصل آزادى اراده← آزادى اراده

اصل اباحه← اباحه

اصل اتحاد

اصل احتياط

إصلاح طلبى

اصل اطاعت از شريعت

اصل التزام به تعهدات

اصل انتظار

اصل برائت

برائت از ديدگاه اهل سنت

اصل برابرى دولت ها

اصل تأليف القلوب← مؤلفة قلوبهم

اصل تبرا نسبت به دشمن← تبرا

اصل تحميل

اصل تساهل و تسامح← تساهل و تسامح

اصل تعادل و موازنۀ درآمدها و هزينههاى عمومى ← درآمدهاى عمومى

اصل تعبّد

اصل تفاهم بينالمللى← تفاهم بينالمللى

اصل تفصيل بودجه← بودجه

اصل تفكيك هزينۀ مستمر از هزينۀ غير مستمر ← هزينه عمومى

اصل تقدم درآمد بر هزينه

اصل تناسب بودجه← بودجه

اصل حكميت← حكميت

اصل حمايت از جنبشهاى رهايىبخش

اصل سودمندى← سودمندى

اصل صحت← قاعده صحت

اصل صراحت← صراحت پيمانهاى بينالمللى

اصل صلح← صلح

اصل عدم توسل به زور← توسل به زور

اصل عدم مداخله

اصل عمومى مسئوليت← مسئوليت

اصل كلى بودن بودجه← بودجه

اصل لزوم قراردادهاى بينالمللى← قراردادهاى بينالمللى

اصل مشاركت و تعاون در مسائل بينالمللى

اصل مقابله به مثل← مقابله به مثل

اصل وحدت و اتحاد اجتماعى در قرآن كريم ← وحدت

اصل يكپارچگى بودجه← بودجه

اصول اجتهاد فقاهتى← اجتهاد فقاهتى

اصول تنظيم بودجه← بودجه

اصول حاكم بر نظام ادارى← نظام ادارى

اطاعت از شريعت← اصل اطاعت از شريعت

اعتزال← دار الحياد

اعراب← دارا لهجره

اعطاى امتياز

اعلاميههاى رسمى

اغاثة الملهوف← اصل حمايت از جنبش رهايى بخش

اغتيال

اغلال← وضع اغلال

اقامتگاه

اقامتگاه اقليتها

اقامتگاه مسلمان

اقتصاد

اقتصاد آزاد

اقتصاد (و آزاد سازى نسبى)

اقتصاد آزاد اسلامى

اقتصاد تك محصولى

اقتصاد سياسى

اقتصاد سياسى (و روششناسى)

اقتصاد سياسى در ديدگاه امام خمينى (ره)

اقتصاد سياسى (و قطب بندى جامعه)

اقتصاد مستقل

اقتصاد وابسته

اقتصاد وابسته به سلطه

اقتصاد وابسته به شرايط انقلابى

اقتصاد وابسته به نظام سياسى

اقتصاد وابسته مدرن

اقتصاد (و دخالت متمركز دولت)

اقطاع← نظام اقطاعى

اقل و اكثر← امر بين اقل و اكثر

اقليت بيگانه

اكثريت

التزام به تعهدات← اصل التزام به تعهدات

الفت اجتماعى از ديدگاه قرآن (عوامل)

امام خمينى (ره) (انديشۀ سياسى)

امام خمينى (ره) (تحول در انديشۀ سياسى)

امام خمينى (ره) (تفاوت حكومت اسلامى با ديگر نظامها از ديدگاه امام)

امام خمينى (ره) (قانون در انديشۀ سياسى)

امام خمينى (ره) (منطق سياسى)

امام خمينى (ره) (نظريۀ نظام سازى در انديشه)

امام خمينى (ره) (نظريۀ انقلاب اسلامى)

امامشناسى

امامت (ابعاد)

امامت اضطرارى

امامت عامه

امامت عظمى

امامت عظمى (در انديشۀ سياسى ابن تيميه)

اماميّه

امت (مفهوم)

امت عرب

امت واحد

امت واحد جهانى و نظام امامت

امت و امامت← نظريه امت و امامت

امتياز اسيران جنگى

امتيازطلبى← فخرفروشى

امتياز قضايى← كاپيتولاسيون

امر به معروف و نهى از منكر

امر بين اقل و اكثر

امنيت (و ارزش آن از ديدگاه اسلام)

امنيت (و عوامل تهديد كنندۀ آن)

امنيت جمعى

امنيت دستهجمعى

امنيت عمومى

امنيت ملى← امنيت

اموال عمومى

اموال مجهولالمالك

امور حسبه

امور حسبيه

امور حسبيه (و تحول آن)

امور حسبيه (و قلمروى آن)

امور حسبه (و مبناى فقهى آن)

امور حسبى (و مسئوليت در آن)

امير المؤمنين

انتخابات

انتخابات (و شرايط آن)

انتخابات (و هدف آن)

انتخاب فقيه

انتصاب فقيه

انتظار← اصل انتظار

انحلال مجلس

انديشۀ تعطيل

بار تكفل

بازنگرى قانون اساسى

بحران دموكراسى اسلامى

بحران مشروعيت در دنياى كنونى سلام

بدعتگذاران فتنهگر

برّ← اصل مشاركت و تعاون

برائت← اصل برائت

بر ابرى

برابرى دولتها← اصل برابرى دولتها

برنامه ريزى

بسيج نيروهاى رزمنده

بلاد اسلامى← دار الاسلام

بلغة الفقيه

بنيادگرايى

بنيادگرايى (و مفاهيم آن)

بنيادگرايى و سلفيه

بنيادگرايى و غرب ستيزى

قرآن كريم و بنيادگرايى

بودجه (و اصل تفصيل)

بودجه (و اصل تناسب)

بودجه (و اصل كامليت)

بودجه (و اصل يكپارچگى)

بودجه (و اصول تنظيم آن)

بودجه (و مراحل اجرايى آن)

بودجه (و مراحل تصويب آن)

بودجه (و نظارت بر آن)

بودجه عمومى (و اصول تنظيم آن)

بوروكراسى

بهرهورى همگانى

بيتالمال

بيضه اسلام← حفظ نظام

بىطرفى

بىطرفى دارالاسلام

بيعت در فقه شيعه

بيگانه← اقليت

بيگانهمدارى

بينش علمى

پاترناليسم

پاترناليسم اسلامى

پاتريمونياليسم

پادشاهى

پارتوكراسى

پارلمان

پارلمانتاريسم

پاسدارى پيمانها

پاسدارى از دين در حكومت جور

پايان قانون اساسى

پايان انقلابى قانون اساسى

پايان عادى قانون اساسى

پذيرش دموكراسى← نظريه پذيرش دموكراسى

پراگماتيسم

پرولتاريا

پستمدرنيسم

پلوتوكراسى

پلوراليسم

پوپوليسم

پولشويى

پويايى نظام ادارى

پيروزى بدون جنگ

پيمان← انعقاد پيمان

تابعيت

تابعيت در اسلام

تأخير انداختن جنگ

تاريخ هجرى

تأسى← قاعدۀ تأسى

تأليف قلوب← مؤلفۀ قلوبهم

تأمين اجتماعى

تبرا نسبت به دشمن

تجارت خارجى

تجاوز و تهديد امنيت

تجددطلبى

تجدد طلبى اجتهادى

تجدد طلبى در انديشه دينى

تحديد حاكميت

تحرير العباد

تحميل← اصل تحميل

تحولات قانونگذارى و توجيه فقهى آن

تحولات مسائل بانكى و توجيه فقهى آن

تخريب اسلام

تخصص در مديريت

تخصيص منابع دولتى

تخلفات ادارى و رسيدگى به آن

تخيير در مقام تزاحم تكاليف

تداخل قوا

ترك مخاصمه← مهادنه

تساهل و تسامح

مفهوم تساهل و تسامح در اسلام

تساهل و سنت پيامبر

تساهل و تسامح دينى در قرآن كريم

تستقى بالدوالى

تستقى سيحا

تشريع← بدعت

تشريع جزيى در حوزۀ امامت

تشكيلات

تشكيلات ادارى و قلمروى آن

تضاد تعبّد و تعقّل بر مبناى فلسفه

تعارض مصلحت عمومى و فردى← مصلحت عمومى

تعارض مصلحت مادى و معنى← مصالح دنيوى واخروى

تعبّد← اصل تعبّد

تعطيل حكومت← انديشه تعطيل

تعهدات غير قانونى

تعهدات غير قانونى در قرارداد ذمه

تفاهم بينالمللى

تفتيش← تجسس

تفريع احكام

تفسير اجتهادى

تفكيك قوا

تفكيك قوا (توجيه فقهى)

تفكيك قوا در ديدگاه ابن ادريس

تفكيك مطلق قوا

تفكيك نسبى قوا

تقابل عدالت و حق (در ديدگاه شهيد مطهرى)

تقدم درآمد بر هزينه← اصل تقدم درآمد بر هزينه

تقدم دعوت بر جهاد

تقوا← اصل مشاركت و تعاون در مسائل بينالمللى

تكبر و طغيانگرى

تلازم حق و تكليف

تلافى← مقابله به مثل

تمركز در فتوا و فقه پويا

تمركز در فتوا و مرجعيت← تمركز در فتوا و فقه پويا

تنبيه الأمّه و تنزيه الملّه

تنفيذ احكام

تنفيذ احكام توسط دولت امام (ع) (از ديدگاه ابىالصلاح حلبى)

توتاليتر

توزيع ثروت

توسعه يافتگى

توسل به زور

توسل به زور و نفى آن (عدم توسل به زور)

توطئهگران← منافقين

توفير الفىء

تولى در برابر دشمن

توليد حكم

توليد فروع جديد← اجتهاد

جاسوسى

جامعۀ خدامحورى

جامعه سياسى

جامعۀ سياسى و تولد انواع جديد

جامعهشناسى سياسى

جامعۀ ولايى

جرايم جنگى

جعائل← ضرائب

جغرافياى اقتصادى جمعيت

جلب حمايت در انديشۀ سياسى اسلام

جمهورى

جمهورى اسلامى

جنگ و اهداف تبليغاتى

جنگ و ريشههاى آن

جنگ و ريشۀ آن از ديدگاه قرآن

جنگ (و ريشۀ آن از ديدگاه نهجالبلاغه)

جنگ (و شيوههاى ممنوعه در آن)

جنگ (و قواعد الزامى آن)

جنگ (براى احقاق حق)

جنگ تمدنها

جنگ تهاجمى← جهاد ابتدايى

جنگ سرد

جوائز السلطان

جواهر الكلام

جهاد (و خصوصيات عامل آن)

جهاد (و احكام عمومى آن)

جهاد (و اقسام آن)

جهاد (و دستورات آن)

جهاد (و قلمروى آن)

جهاد (و محدوديت انسانى)

جهاد (و محدوديت تسليحاتى)

جهاد (و محدوديت زمانى)

جهاد ابتدايى

جهاد ابتدايى (و اهداف آن از ديدگاه قرآن)

جهاد ابتدايى (و اهداف آن از ديدگاه نهجالبلاغه)

جهاد ابتدايى (و ديدگاه شيخ مفيد)

جهاد (از ديدگاه علماى اهل سنت)

جهاد (با بغاة)

جهاد به معنى عام

جهاد دفاعى

جهاد دفاعى (و اهداف آن از ديدگاه قرآن)

جهاد (و حضور غير مسلمانان در جبهه)

جهاد كبير

جهاد (و احياى ارزشهاى اسلامى)

جهاد (و ارتقاى فرهنگى و معنوى)

جهاد (و استفاده از نيروهاى بيگانه)

جهاد (و حفظ حاكميت و سيادت)

جهاد (و قطع روابط ديپلماتيك)

جهان اسلام

جهانبينى دينى

حاكم شرع

حاكميت

حاكميت (مفهوم اسلامى)

حاكميت (آزادى اراده در قراردادها)

حاكميت (و ارزشهاى اسلامى)

حاكميت خدا

حاكميت (در ديدگاه امام خمينى «ره»)

حاكميت (در قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران)

حاكميت مطلق

حاكميت محدود

حبس← وقف

حب الوطن← آزادى وطن

حرمت همكارى با ظالم← معونة الظالم

حسبه← امور حسبيه

حظر← اصالة الحظر

حفاظت اطلاعات← خبريابى

حفظ نظام

حفظ نظام اسلامى (و مفاد آن)

حفظ نظام (و ابعاد آن)

حفظ نظام (در حوزۀ احكام اوليه)

حفظ نظام (در قلمروى احكام ثانويه)

حفظ نظام (در قلمروى احكام حكومتى)

حفظ نظام (از ديدگاه امام خمينى «ره»)

حق آزادى

حق آموزش

حق آموزش و پرورش

حق استقلال در اراده

حق امنيت

حق انتفاع (از محيط زيست)

حق انسان (در برابر جهان)

حق انسان (بر خود)

حق (تأمين اجتماعى)

حق تعامل

حق تعليم و تربيت

حق دادخواهى

حق رشد

حق عمومى (در آبها و منافع عمومى)

حق عمومى (در منافع عمومى)

حق عمومى (در معادن)

حق قرارداد

حق مسكن

حق مشاركت

حق النصيحه← حق نظارت عمومى

حق نظارت عمومى

حقوق اساسى

حقوق اساسى (و رابطۀ آن با علم)

حقوق اساسى (و منابع آن)

حقوق اساسى (و موضوع آن)

حقوق اسيران جنگى← امتياز اسيران جنگى

حقوق اقليتها در انديشۀ سياسى اسلام

حقوق اقليتها در جمهورى اسلامى ايران

حقوق بينالملل

حقوق بينالملل اسلام

حقوق بينالملل اسلام (و قواعد آن)

حقوق خصوصى

حقوق خصوصى (و تكليف دولت)

حقوق عمومى

حقوق عمومى در فقه

حقوق فردى

حقوق مجروحان جنگى

حكام نايب امام (ع)

حكام نواب امام (ع) و حكومت آنان (از ديدگاه ابىالصلاح حلبى)

حكم ابتدايى← حكم تأسيسى

حكم اقتضايى شأنى← حكم

حكم امضايى

حكم انشايى← حكم

حكم تأسيسى

حكم حكومتى← حكم ولايى

حكم سلطانى← حكم ولايى

حكم عقل در اصول عمليه

حكم فعلى← حكم

الحكم لمن غلب

حكم متجرى

حكم منجّز← حكم

حكم و حكومت در اسلام

حكمت و فلسفۀ حكم

حكم ولايى

حكميت (حل مسالمتآميز اختلافهاى بينالمللى)

حكميت در نظام حقوقى اسلام

حكميت (و شيوۀ فقهى حل مشكل سياسى و حقوقى)

حكميت (و موارد كاربرد آن)

حكومت (و ضرورت آن)

حكومت (و ضرورت تشكيل آن در انديشۀ امام خمينى «ره»)

حكومت اسلامى (و اهداف آن در انديشه امام خمينى «ره»)

حكومت اسلامى (و شكل آن)

حكومت بينالمللى جهانى

حكومت پارلمانى

حكومت حزبى

حكومت در قرآن

حكومت دموكراسى

حكومت سلطنتى

حكومت غيابى← امامت اضطرارى

حكومت فقها← ولايتفقيه

حكومت فقها از ديدگاه شيخ مفيد

حكومت (غير مستقيم) فقها از ديدگاه شيخ مفيد

حكومت (مستقيم) فقها از ديدگاه شيخ مفيد

حكومت مكتبى

حكومت غير مكتبى← حكومت مكتبى

حلبى (ابى الصلاح و تنفيذ احكام)

حلف الاحلاف← حلف الفضول

حلف الفضول

حلف المطلبين← حلف الفضول

حل مسالمتآميز اختلافات← حكميت

حمايت از مبارزات حقطلبانه← اصل حمايت از جنبشهاى رهايىبخش

حيازت و مباحات

خبريابى

خدمات عمومى

خسارت ناشى از مسئوليت

خصوصىسازى← آزادسازى نسبى اقتصادى

خط فقر

خط مشى

خلافت عباسى (و سقوط آن)

خلافت (و شكست نظريۀ آن)

خلع سلاح از ديدگاه اسلام

خليفه← خلافت

خليفة الله

خليفة الرسول

خود محورى

خود مختارى

خودمختارى دموكراتيك← خودمختارى

خودمختارى متعهد← خودمختارى

خوف و رجاء

دانشنامه فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٧٧ - انديش&#١٧٢٨ تعطيل

منبع

فقه سياسى ٣٤٢/٩-٣٤١.

انديشۀ سياسى (و مفاهيم آن)

دربارۀ انديشۀ سياسى تعابير و تفاسير متعددى وجود دارد كه برخى از آنها عبارتند از:

١. توضيح عمل يا عملكرد حكومت‌ها است؛

٢. تفكر انسجام يافته درباره اهداف حكومت؛

٣. مجموعۀ آراى فلسفى و عقايد مذهبى و حكومت عملى در عرصۀ سياست است؛

٤. تفكر كلى و منسجم دربارۀ سياست و يا امور سياسى؛

٥. سامان فكرى براى مديريت سياسى جامعه؛

٦. به‌كارگيرى هر نوع سامانى براى تبيين دولت و عناصر سياسى آن؛

٧. يك مجموعۀ به هم پيوسته از نظريه‌هاى سياسى در زمينۀ امور سياسى مانند آزادى، مساوات، امنيت، عدالت، رفاه، كمال و نظاير آن؛.

٨. مجموعه نظرياتى كه حاكميت و حكومت را تبيين و مشخص مى‌كند؛

٩. تبيين چرايى اطاعت مردم از حكومت و تفسير فلسفۀ ضرورت آن؛

١٠. ارائۀ هرگونه تبيينى به منظور بررسى راه‌هاى رسيدن حكومت به اهداف خود و سازمان اين رابطه.

منبع

فقه سياسى ١٨/١٠-١٦.

انديشۀ سياسى (و مشخصات كلى آن)

١. يك انديشۀ سياسى بايد جامع نگر بوده و مسائل مربوط به انسان و جامعه را يكجا مورد نظر قرار دهد.

انديشۀ سياسى ممكن است در مورد جهان‌بينى و ايدئولوژى مبنا و ديدگاه خاصى را منظور نكند، اما منهاى انسان و جامعه هرگز انديشۀ سياسى نمى‌تواند شكل بگيرد؛

٢. انديشۀ سياسى بايد در زمينۀ عناصر و مفاهيم اصلى سياست مانند آزادى، عدالت، ساختار دولت و قدرت سياسى ديدگاه‌هاى مشخصى داشته و رابطه منطقى بين اين مؤلفه‌ها را سامان دهد؛

٣. نوع حاكميت دولت و مبناى قدرت در نظام سياسى مطلوب محورى‌ترين مسئلۀ يك انديشۀ سياسى است؛

٤. تبيين مشروعيت نظام سياسى مطلوب بايد به گونه‌اى متناسب با ساير نقطه نظرها و مؤلفه‌هاى ديگر در يك انديشۀ سياسى به‌طور مشخص ارائه شود. واضح است كه مسئلۀ مشروعيت سياسى، مقوله‌اى جدا از حاكميت و تبيين آن است؛

٥. انديشه سياسى بايد جايگاه دولت را در جامعه مدنى مشخص كرده و رابطۀ نظام سياسى را با نظام‌هاى ديگر اجتماعى تبيين كند؛.

٦. حداقل يك نظام سياسى به‌طور عينى به عنوان نماينده انديشۀ سياسى قابل مطالعه و بررسى باشد.

منبع

فقه سياسى. ٢٧/١-٢٦.