احكام: نقض آتش‌بس تا پايان مدت تعيين‌شده، جز در صورت پيمان‌شكنى كافران، جائز نيست (٧) شرط كردن امورى‌كه انجام دادن آنها بر مسلمانان جايز نيست، موجب بطلان آتش‌بس است؛ از اين رو، اگر در قرارداد آتش‌بس بازگرداندن زنانى كه به كشور اسلامى مهاجرت كرده و مسلمان شده‌اند، شرط شود، قرارداد باطل است. (٨)

بازگرداندن مردان، در صورت عدم اشتراط آن در قرارداد آتش بس، جايز نيست و در صورت اشتراط، با ايمن بودن از افتادن آنان در فتنه، جايز است (٩) جان و مال كافران معاهد، محترم است (١٠) و تعرض به آنان جايز نيست. (١١ و ١٢)

منابع

١ - جواهر الكلام ٢٩٢/٢١؛ ٢ - همان / ٢٩٥ و ٢٩٦؛ ٣ - كشف الغطاء ٣٥١/٤؛ ٤ - جواهر الكلام ٢٩٩/٢١؛ ٥ - همان / ٢٩٧ و ٢٩٨ و منهاج الصالحين (خويى) ٤٠١/١؛ ٦ - جواهر الكلام ٢٩٨/٢١ و ٢٩٩ و كشف الغطاء ٣٥٢/٤ و فقه الصادق ٨٧/١٣؛ ٧ - كشف الغطاء ٣٥١/٤ و جواهر الكلام ٢١ / ٣١٢؛ ٨ - جواهر الكلام ٢٩٤/٢١؛ ٩ - همان / ٣٠٠ و ٣٠٣؛ ١٠ - همان / ٣٠٧ و ٣٠٨؛ ١١ - همان / ٣١٣ و كشف الغطاء ٣٥٢/٤ و فرهنگ فقه ١١٨/١ و ١١٩؛ ١٢ - فقه سياسى ١٩٠/٥.

آجام

آجام: نيستان / جنگل.

آجام يا اجام عبارت است از زمين داراى درختان و نى‌هاى بسيار (١) برخى نيز درختان و نى‌هاى زمين ياد شده را آجام دانسته‌اند (٢) مرجع تشخيص آجام به هر دو معنا، عرف است. (٣) از اين عنوان در باب‌هاى خمس، تجارت و احياى موات بحث شده است. آجام از انفال است، اما اختلاف است كه آيا مطلقا، حتى آجام واقع در زمين‌هاى داراى مالك خاص يا عام، مانند زمين‌هاى خراجى كه به عموم مسلمانان تعلق دارد - جز انفال است، يا تنها آجام واقع در زمين‌هايى كه ملك امام (ع) است، مانند زمين موات يا بدون مالك‌؟ نظر بيشتر فقها، قول اول است (٤) آجام با احياء تملك مى‌شود و تحقق آن به قطع يا اصلاح درختان و نيز كشيدن آب‌هاى اضافى و آماده كردن زمين براى بهره‌بردارى است. (٥)

فروختن ماهى موجود در آجام به دليل مجهول بودن آن باطل است، مگر آنكه چيزى كه بيعش به‌تنهايى صحيح است ضميمه آن شود. در اين صورت برخى قائل به صحت بيع شده‌اند. متأخران گفته‌اند: اگر مقصود اصلى در بيع، نى‌ها و درختان باشد و ماهى به تبع آن در معامله قرار داده شود، بيع صحيح است و در صورت عكس يا مقصود بودن هر دو، بيع باطل خواهد بود. (٦ و ٧)

منابع

١ - مصباح الفقيه ٢٤٥/١٤؛ ٢ - جواهر الكلام ١٢٠/١٦؛ ٣ - مصباح الفقيه ٢٤٥/١٤؛ ٤ - الحدائق الناضره ٤٧٥/١٢؛ ٥ - جواهر الكلام ٧٢/٣٨؛ ٦ - مسالك الافهام ١٨٠/٣ و فرهنگ فقه ١٢١/١؛ ٧ - فقه سياسى ١٣٦/٧.

آخوند خراسانى

آخوند خراسانى، ملا: محمّد كاظم، فقيه اصولى و مرجع تقليد شيعه و رهبر سياسى عصر مشروطيت.

وى كوچك‌ترين پسر ملاحسين واعظ هراتى بود.

ملاحسين در مشهد ساكن شده بود و محمدكاظم در همان‌جا زاده شد و علوم مقدماتى را فراگرفت و ازدواج كرد. در سال ١٢٧٧ قمرى (١٨٦٠ ميلادى) مشهد را به سوى سبزوار ترك كرد. در آنجا، چند ماهى در نزد حاج ملاهادى سبزوارى فلسفه خواند. سپس به تهران سفر