گرچه امكان وقوع چنين موردى بسيار ضعيف به نظر مى‌رسد و اغلب در اراضى مفتوحه قراردادى بين فاتحان و صاحبان سرزمين‌هاى مفتوحه منعقد مى‌شود اما در هر صورت اگر چنين اتفاق نادرى به وقوع بپيوندد معناى آن چنين خواهد بود كه مسئولان دولت اسلامى بدون عقد قراردادى وضعيت موجود اين سرزمين‌ها را به رسميت شناخته‌اند و بر عمل خود مبنى بر عدم انعقاد قرارداد توجيه مقبول و مشروعى داشته‌اند.

مگر آنكه در مشروعيت چنين رفتارى از طرف مسئولان دولت اسلامى ترديد نماييم و تصميم‌گيرى نهايى را به مفاد قرارداد دو جانبه و يا به دولت اسلامى واگذار كنيم كه در ظاهر جز مصلحت، دليل ديگرى در اقوال فقها در اين مورد ديده نمى‌شود و مصلحت نيز ممكن است در واگذارى به صورت تثبيت موقعيت قبلى و وضعيت حقوقى موجود باشد. (٢٤)

منابع

١ و ٢ - جواهر الكلام ١٧١/٢١؛ ٣ - فقه سياسى ١٤٤/٩؛ ٤ - تذكرة الفقهاء ٤٤٦/١-٤٤٤ و جواهر الكلام ١٧٤/٢١؛ ٥ - جواهر الكلام ١٧١/٢١؛ ٦ - فقه سياسى ٣٠٠/٣-٢٩٩؛ ٧ - مفتاح الكرامه ٢٣٩/٤؛ ٨ - المدونه الكبرى ٢٦/٣، المنتقى على الموطأ ٢١٩/٣ و الحاوى ١٤٣/١٩؛ ٩ - الخراج / ٦٣، ابن قيم، احكام اهل الذمه / ١٠٥ و الام ١٠٣/٤؛ ١٠ - وسائل الشيعه ١١٨/١١، صحيح بخارى ١٠٥/٣ و سنن بيهقى ١١٣/٦؛ ١١ - جواهر الكلام ١٧٢/٢١؛ ١٢ - آثار الحرب فى الاسلام / ٥٧٧، ١٣ - پيشين ١٧٢/٢١؛ ١٤ و ١٥ - جواهر الكلام ١٧٥/٢١؛ ١٦ - همان / ١٧٦، بداية المجتهد ٣٨٩/١، المهذب ١٤٧/٢ و احكام اهل الذمه / ١٠٦؛ ١٧ و ١٨ - جواهر الكلام ١٧٨/٢١؛ ١٩ - همان / ١٧٩؛ ٢٠ - وسائل‌الشيعه ١١٩/١١؛ ٢١ - همان / ١٢٠؛ ٢٢ و ٢٣ - جواهر الكلام ١٧١/٢١؛ ٢٤ - فقه سياسى ٢٦٢/٦-٢٥٧.

اراضى عمومى

اراضى عمومى، زمين‌هايى است كه متعلق به ملت مسلمان و همۀ افراد جامعه اسلامى است و به طريق زير تشريح شده است:

١. اراضى مفتوح العنوه يعنى زمين‌هاى كه سپاه اسلام با جنگ متصرف شده‌اند؛

٢. اراضى صلح كه بر اساس قرارداد، به عموم مسلمانان واگذار شده است. اراضى عمومى در اختيار دولت اسلامى قرار مى‌گيرد و عوايد آن به مصرف مصالح اسلام و تأمين نيازهاى عمومى مى‌رسد.

منبع

فقه سياسى ٢٠٥/٣.

اراضى مفتوح العنوه

يكى از انواع اراضى خراجيه، اراضى مفتوح العنوه است كه در جريان مخاصمات مسلحانه به دست مسلمانان فتح شده است.

سرزمين‌هاى آبادى كه در حال جنگ به زور سلاح به دست فاتحان مسلمان مى‌افتد «مفتوح العنوه» ناميده