ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ١٤ - تشيع و شرق شناسان
بسيارى از ما يا زبان خارجى بلد نيستيم و يا از آن مهمتر مسئله را نمىشناسيم. خيلى راحت مىگوييم آنها كه مسيحى و غربىاند چه ضرورتى دارد كه ما سراغ فعاليتها و آثار آنها برويم. اصلًا توجه نداريم كه چه ما بخواهيم و چه نخواهيم همين الآن كه ما در خانههايمان نشستهايم و استراحت مىكنيم آنها درباره اسلام و تشيع و پيامبر (ص) و تمام آنچه به ما مربوط مىشود اظهارنظر مىكنند و نظرات خود را به خورد جهانيان مىدهند.
ما كه دينمان را يك دين جهانى مىدانيم، بايد يك وسيله تبليغ جهانى هم داشته باشيم و همزمان به مسائلى كه در دنيا در حال جريان است توجه داشته باشيم. ما همين مقدار فعاليتى را كه تاكنون انجام دادهايم ثابت كردهايم كه ناتوان نيستيم ولى متأسفانه همه همتمان را به كار نبستهايم.
\* فعاليتهاى مستشرقان از چه وجوهى قابل نقد است؟
مستشرقان را از چند جهت مىتوان مورد نقد و بررسى قرار داد؛ از همان كلمه مستشرق وOrientalist گرفته تا متدولوژى، توانايى و ابزارهايى كه در اختيار دارند و همچنين دانستن يا ندانستن زبان حوزهاى كه درباره آن تحقيق مىكنند.
براى نمونه شما وقتى بگوييد «تأثيرات دولت صفويه در فلان موضوع» اين يك عنوان بىطرفانه است ولى وقتى بگوييد «تأثيرات منفى دولت صفويه ...» خود به خود شما دچار غرضورزى مىشويد. در آثار آنها از اين دست مسائل زياد پيدا مىشود كه گاه ناشى از غرض و مرضهاى آنهاست و گاه ناشى از جهالتها و ناآگاهىهايشان.
\* افراد شاخص اين حوزه چه كسانى هستند؟
بسيارى از مشاهير حوزه شيعه پژوهى يا شاگردان برنارد لويس بودهاند يا شاگردان شاگردان او. افرادى مثل اتان كولبرگ در رژيم صهيونيستى، رابرت گليو در لندن و افراد متعدد ديگرى در كانادا و ايالات متحده مشغولند.
\* نقش يهود و صهيونيسم در اين جريان چقدر است؟
از نيمه دوم قرن بيستم و بعد از جنگ جهانى دوم، مستشرقان آمريكايى و يهودى اين جريان را دچار تحول كردند. بودجههاى مفصلى در آمريكا و رژيم صهيونيستى براى اين موضوع هزينه مىشود كه با نگاه خاص خودشان مشغول به فعاليت هستند.
\* براى نمونه مىتوان به كنفرانس ١٩٨٥ تلآويو اشاره كرد؟
شيعهشناسى اين روزها بسيار سازمانيافتهتر از قبل به نظر مىرسد. يكى از نشانههاى اين سازمان يافتگى و انسجام برپايى كنفرانسها و گردهمايىها است. البته نه براى خوردن چاى و شيرينى و شام براى اينكه يافتهها و نتايج تحقيقات فكرى و تجربىمان را با هم مبادله كنيم. فكر تأليف مجموعه گسترده دائرةالمعارف اسلام در يكى از همين كنگرهها اتفاق افتاد.
از آنجا كه شرقشناسان دولت اسراييل تحصيلكردههاى مراكز علمى غرب هستند زبانشان انگليسى است و همان مسير انگليسىها و آمريكايىها را ادامه مىدهند. در اين كشور بودجههاى زيادى خرج تحقيقات و برپايى نشستها و همايشها مىكنند و در ضمن آنها به ارائه و تبادل آراء و نظرياتشان مىپردازند.
كنفرانسى كه شما پرسيديد يكى از اين كنفرانسهاست كه مجموعه مقالاتش با عنوان «تشيع، اعتراض و مقاومت» زير نظر مارتين كرامر چاپ و منتشر شد. اين كتاب به زبان فارسى هم ترجمه شده است. بخشى از مطالب آن مربوط به صدر اسلام است و بخشى مربوط به مسائل روز. آنها در اين جريان بر اساس آن كه ايران و اسراييل با هم مسائلى دارند به دنبال مقابله و يا لااقل برابرى آن هستند.
\* برپايى اين كنفرانسها و نشستها در حوزه تشيع چه رشدى داشته است؟
تا پيش از انقلاب تعداد اين كنفرانسها خيلى كم بود ولى از بعد از سال ٧٩ و ٨٠ ميلادى كه انقلاب اسلامى پيروز مىشود رشد كمى و كيفى قابل توجهى در اين حوزه ديده مىشود. براى افزايش كيفيت تحقيقات، انجام اين پژوهشها و يا اداره مؤسسات پژوهشى حوزه شيعهشناسى يا اسلامشناسى را به مسلمانان و شيعيان مىسپرند تا به نگاه بيرونى متهم نشوند. محققان ايرانى مانند دكتر نصر و امثال او در اين حوزه كم نيستند.
\* سازمانهاى فرهنگى، كه ارتباطات بينالمللى دارند چقدر از حوزه عمل شيعهشناسان آگاهند؟
بهتر است اين سؤال را با خود آنها طرح كنيد. چنين مجموعههايى كه ما در كشور داريم تا آنجا كه بنده اطلاع دارم بر خلاف ادعايى كه دارند از اين موضوعات اطلاعات كافى ندارند. آنها بايد افراد شايسته و توانمند را به كار بگيرند تا در كنار ارتباطاتى كه داريم بتوانيم نتايج مطلوبى بگيريم.
مؤسسات و نهادهاى ما حداكثر به دنبال تبليغ تشيع هستند