حسين (ع) بر اصحاب خود بيرون آمد و گفت: آى مردم، اى مردم خداوند عزوجل، بندگان را نيافريد مگر براى اين‌كه معرفت يابند، پس اگر او را شناختند و عبادت كردند از عبادت غير او بى‌نياز شوند. مردى به آن حضرت عرض كرد: اى فرزند رسول خدا (ص)، پدر و مادرم به فدايت، معرفت خدا چيست؟ فرمود: در هر زمان، شناخت خداوند به شناختن امامى است كه بر مردم اطاعتش واجب است.[١]

آن‌گاه مؤلف كتاب از استادش- علامه مجلسى- حكايت كرده كه در بحارالانوار گفته است:

به اين جهت معرفت خداوند به معرفت امام (ع) تفسير شده، كه معرفت الله جز از ناحيه امام حاصل نمى‌شود، و يا اين‌كه بهره گرفتن از معرفت الهى مشروط به معرفت امام (ع) است.

اكنون بايد گفت، بى‌ترديد دعا براى تعجيل فرج مولايمان صاحب‌الزمان (ع) از والاترين وسائلى است كه خداوند متعال آن را وسيله تقرب به سوى خودش قرار داده، و نه تنها به سوى خداوند كه به سوى تمام امامان بلكه تمام انبيا و اوصيا است كه وسايل ربانى و پدران روحانى مى‌باشند و اين دعا مايه سرور و خرسندى آن‌ها و طلب هدف و مقصود آنان است، افزون بر همه اين‌ها در زمره اطاعت اولى‌الامر است كه خداوند عزوجل اطاعتشان را فرض نموده و فرموده است:

أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ‌.[٢]

خداوند را اطاعت كنيد و رسول و اولى‌الامر را [نيز].

زيرا خود آن حضرت امر فرموده است كه براى تعجيل فرج او بسيار دعا كنيم.

و شاهد بر آنچه گفته شد، در البرهان و غير آن از حضرت ابوجعفر باقر (ع) درباره فرموده خداوند است.

فَإِذا قُضِيَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ‌.[٣]

پس چون نماز پايان يافت، در زمين پراكنده شويد و از فضل الهى طلب نماييد.

فرمود:

منظور از نماز (صلاة) بيعت اميرالمؤمنين (ع) و مراد از زمين، اوصيا هستند كه خداوند به طاعت و ولايت آن‌ها امر فرموده، هم‌چنان كه به اطاعت پيغمبر (ص) و اميرمؤمنان (ع) فرمان داده و از آنان به كنايه نام برده است. و درباره «و از فضل الهى طلب نماييد» فرمود: و طلب كنيد فضل الهى را بر اوصيا[٤].

تشبيه جانشينان پيامبر (ص) به زمين، به سبب چند وجه است از جمله:

١. خداوند متعال، زمين را محلّ قرار و سكونت خلايق قرار داده كه در آن زندگى مى‌كنند و آرامش و راحت مى‌يابند، و سكون و برقرارى زمين به وجود امام (ع) است، پس آرامش و استراحت تمام موجودات زمين به وجود امام (ع) بستگى دارد.

٢. زمين، واسطه رسيدن بركت‌هاى آسمانى به اهل عالم است چنان‌كه خداوند فرمايد:

وَ تَرَى الْأَرْضَ هامِدَةً فَإِذا أَنْزَلْنا عَلَيْهَا الْماءَ اهْتَزَّتْ وَ رَبَتْ وَ أَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ‌.[٥]

و زمين را خشك و بى‌گياه چون باران بر آن فرو ريزيم، سبز و خرم شده و نمو مى‌كند و از هر نوع گياه زيبا بروياند.

امام (ع) نيز واسطه رسيدن بركت الهى به اهل عالم است.

٣. خداوند متعال انواع مختلفى از نعمت‌ها را از زمين رويانيده، ميوه‌ها، علف‌ها و غير آن را بر حسب نياز خلق از ان برآورده تا انسان و حيوان متناسب با حال خويش از آن برخوردار شوند، و مى‌فرمايد:

ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا فَأَنْبَتْنا فِيها حَبًّا وَ عِنَباً وَ قَضْباً وَ زَيْتُوناً وَ نَخْلًا وَ حَدائِقَ غُلْباً وَ فاكِهَةً وَ أَبًّا مَتاعاً لَكُمْ وَ لِأَنْعامِكُمْ‌.[٦]

پس خاك زمين را شكافتيم و از آن حبوبات رويانديم و انگور و نباتاتى كه هى بدروند و زيتون و خرما و باغ‌هاى پر درخت (جنگل‌ها) و ميوه‌ها و علف‌ها رويانديم.

از وجود امام (ع) نيز انواع بسيارى از علوم و احكام برحسب نيازهاى خلق و مصالح آنان ظاهر گرديده تا به ديگرى نيازمند نشوند. و وجوه ديگرى نيز از اين تشبيه با دقت و تدبر به دست مى‌آيد.

پى‌نوشت‌ها:

مكيال‌المكارم فى فوائد الدعاء للقائم، ج ١، صص ٤١٠- ٤٠٦. (چاپ اول)، ترجمه سيد مهدى حائرى قزوينى.

[١]. سوره مائده (٥)، آيه ٣٥.

[٢]. مجمع‌البيان، ج ٣، ص ١٨٩.

[٣]. تفسير قمى، ج ١، ص ١٨٩.

[٤]. مرآت الأنوار، ص ٣٣١.

[٥]. همان.

[٦]. امام زين‌العابدين (ع) صحيفه سجاديه، دعاى ٤٧.

[٧]. نعمانى، غيبت، ص ١٨٠.

[٨]. مرآت الأنوار، ص ٥٨.

[٩]. سوره نساء (٤)، آيه ٥٩.

[١٠]. سوره جمعه (٦٢)، آيه ١٠.

[١١]. علامه بحرانى، تفسير البرهان، ج ٤، ص ٣٣٥.

[١٢]. سوره حج (٢٢)، آيه ٥.

[١٣]. سوره عبس (٨٠)، آيات ٣٣- ٢٦.

[١٤]. مجمع‌البيان، ج ١٠، ص ٤٤٠.