روستاى كوچك «دوان» در ١٢ كيلومترى شمال «شرقى» كازرون در طول چهارده قرن، بيش از سى عالم بزرگوار را تربيت، و به عالم اسلام تقديم كرده است، و بدون ترديد، سرآمد آنان در تاريخ معاصر ايران، حجت‌الاسلام على دوانى است.

استاد على دوانى، در مهر ماه ١٣١٠ هجرى شمسى در آن روستا متولد شد و تا سن هفت سالگى در دوان به سر مى‌برد و پس از آن، نزد اقوامش به «آبادان» رفت. در آن شهر، دو كلاس اكابر (ششم ابتدايى) را پشت‌سر گذاشت و وارد آموزشگاه فنى شركت نفت شد.

حدود سال ١٣٢٢ براى تحصيل علوم دينى عازم نجف شد و به مدت پنج سال و نيم در حوزه علميه نجف نزد استادانى چون «شهيد آيت‌الله مدنى»، «آقا شيخ على كاشانى»، «ميرزا محمد اردبيلى»، «محمد غروى»، «آيت‌الله محمدرضا طبسى» و «آيت‌الله حاج ميرزا على فلسفى» تحصيل كرد و كتاب قوانين در علم اصول فقه و جلد نخست شرح لمعه را به پايان رسانيد. در اوايل سال ١٣٢٧ به دليل كسالت و براى تغيير آب و هوا به كشور بازگشت و ابتدا به زيارت بارگاه حضرت امام على‌بن موسى‌الرضا (ع) شتافت و سپس به نهاوند رفت و با دختر مرحوم آيت‌الله احمد آل آقا نهاوندى از سلاله استاد كل وحيد بهبهانى ازدواج كرد. استاد دوانى پس از ازدواج براى تكميل تحصيلات خود به قم رفت و در محضر اساتيدى چون علامه طباطبايى، شهيد آيت‌الله صدوقى، امام خمينى و آيت‌الله بروجردى، فقه، اصول، تفسير و فلسفه را فرا گرفت و پس از ٢٢ سال دروس حوزوى را به پايان رسانيد. اين عالم فرزانه كار خود را در دو شيوه متمركز كرده بود؛ يكى منبر و سخنرانى دينى و ديگرى، تأليف و تصنيف كتب مذهبى. بر اين اساس، سال‌ها در داخل كشور و همچنين چندين سال در كشور كويت در ماه‌هاى مبارك رمضان، محرم و صفر سخنرانى مى‌كرد. وى در قم با جمعى از فضلاى حوزه علميه، مجله دينى «درس‌هايى از مكتب اسلام» را منتشر كرد. در سال ١٣٥٠ به تهران آمد و در اين شهر سكونت كرد و در هر دو مقوله، فعاليت خود را ادامه داد و موفق شد بيش از ٧٦ جلد كتاب در زمينه‌هاى تأليف، ترجمه و تصحيح منتشر سازد. ايشان بيش از هشتاد مقاله تحقيقى نيز در جرايد به چاپ رسانده است؛ افزون بر آن در دانشگاه‌هاى گوناگون از جمله دانشگاه تربيت معلم، امام صادق (ع)، امام حسين (ع)، دانشكده الهيات و معارف اسلامى تهران، دانشكده علوم قرآنى و ... در موضوعات تاريخ اسلام، سيره ائمه معصومين، تاريخ فقه، تراجم و رجال به تدريس پرداخت. استاد دوانى در حدود سى كنگره علمى شركت كرد و مقالات او در بيشتر اين كنگره‌ها به چاپ رسيد. برخى از آثار مهم ايشان به شرح زير است:

١. امام مهدى (ع) از ديدگاه قرآن و عترت‌

٢. دانشمندان عامه و مهدى موعود (ع)

٣. مفاخر اسلام (دوازده جلد)

٤. نگاهى كوتاه به زندگانى پر افتخار سيدرضى‌

٥. تاريخ اسلام از آغاز تا هجرت‌

٦. شرح زندگانى استاد كل، وحيد بهبهانى‌

٧. امام خمينى (ره) در آيينه خاطره‌ها

٨. حاج شيخ عباس قمى، مرد تقوا و فضيلت‌

٩. زندگانى زعيم بزرگ عالم تشيع آيت‌الله بروجردى‌

١٠. خاطرات من از استاد شهيد مطهرى‌

١١. شرح زندگانى جلال‌الدين دوانى‌

١٢. نهضت روحانيون ايران (ده جلد)

١٣. نقد عمر

پى‌نوشت:

(برگرفته از كتاب تاريخ و فرهنگ مردم دوان، تحقيق دكتر عبدالعلى لهستانى زاده، انتشارات نويد شيراز، چاپ دوم، ١٣٨٠، ص ٤٩٣).