بازار داغ مدّعيان اين روزها بسيارى را اسير خويش ساخته است. برخى مجذوب قدرت‌هاى فوق العاده اينان شده‌اند و برخى سفره معارف آنان را قبله خود قرار داده‌اند. با توجّه به ظرافت و حساسيت موضوع سراغ حجّت‌الاسلام و المسلمين محمّدرضا عابدينى، از استادان اخلاق حوزه علميّه قم رفتيم و از منظرى متفاوت به آن پرداخته‌ايم. اميد كه مقبول طبع شريف مولايمان قرار گيرد و در دوران فتنه‌هاى آخرالزّمانى براى خوانندگان راهگشا باشد.

١. با تشكّر از بذل محبّت شما كه قبول زحمت كرديد لطفاً براى آغاز گفت‌وگو، مختصرى درباره حقيقت جنّ براى ما بفرماييد.

بحث جنّ به عنوان يكى از مخلوقات خداوند از بحث‌هاى متشابهى است كه هرچند در آيات و روايات بيان شده و حتّى نام يكى از سوره‌هاى قرآن را به خود اختصاص داده؛ ولى معرفت نسبت به آنها در مقام اجمال باقى مانده، به رغم آنكه بسيارى از انبيا و معصومان (ع) درباره آنان سؤالاتى شده و موضوع مورد غفلتى نبوده؛ با اين حال به شكلى مرموز و مبهم باقى مانده است. در قرآن تصريح شده كه سليمان نبى (ع) جنّ و شياطين را تسخير كرده بود و آنها براى او كارگرى و ساخت محراب و تمثال مى‌كردند.[١] آنها احساس مى‌كردند در اين دوره تحقير شده‌اند و جالب اينجاست كه تا حدود يك سال پس از مرگ ايشان، متوجّه آن نشده بودند و همچنان به بنّايى خود ادامه مى‌دادند.[٢]

در قرآن آمده كه شيطان هم از جنّ بود.[٣] اين هم مطلب خيلى مهمّى است كه شيطانى كه اين همه با انسان كار دارد، از گروه اجنّه مى‌باشد. جنّيان از آتش هستند و شيطان هم با استدلال به خلقت خود از آتش، خود را بالاتر از آدم مى‌داند.[٤]

در سوره جنّ مطلب چنين بيان مى‌شود كه جنّيان به هم مى‌گويند: ظاهراً خبر عظيمى در عالم اتّفاق افتاده و به ما اجازه نمى‌دهند در مراتب آسمان نفوذ داشته باشيم و دست ما كوتاه شده و بايد از اين به بعد از دور رصد كنيم.[٥] اين مطلب هم يكى از حقايق عظيم و در عين حال مبهم قرآنى است.

آيات قرآن، روايات و همچنين شهود عارفان ما را از اين موضوع مطّلع مى‌كند كه جنّيان دو دسته‌اند: مؤمن و كافر؛ پس هم مكلّفند و هم اختيار دارند كه در روايات نيز به اين مطلب تصريح شده است.

از حيث كمال، جنّيان نسبت به انسان‌ها ضعيف‌ترند، بنابراين نبى و هدايتى كه براى انسان‌ها مى‌آيد براى آنان هم خواهد بود. حضرت آيت الله حسن‌زاده مى‌فرمودند: همچنان كه برخى از انسان‌ها جنّ زده مى‌شوند، برخى جنّيان نيز انسان زده مى‌شوند؛ و انسان غير مؤمنى او را مسّ‌[٦] مى‌كند.

حضرت آيت الله بهجت (ره) كه الى ماشاءالله اخبار درباره ارتباط آنها با علما و شهودات خودشان و ديگران داشتند.

مطلب ديگر اين است كه جنّيان با توجّه به بساطت و لطافت وجود مادّى‌اى كه دارند، توانايى رفت و برگشت سريع‌ترى نسبت به انسان‌ها دارند و اين دليل كمال آنها نيست. همان طور كه ما نمى‌توانيم از ديوار رد شويم؛ ولى حرارت مى‌تواند و آنها هم كه از جنس آتش هستند چنين قابليّتى دارند؛ زيرا حجاب‌هاى كمترى براى آنها وجود دارد و از در و ديوار به راحتى عبور مى‌كنند. ابن عربى در «فتوحات» بحث‌هاى مفصّلى درباره حقيقت، حيات، نكاح و ... جنّيان آورده كه بخشى از آنها در آيات و روايات است و بخشى از شهودات عارفان است و بايد در جاى خود درباره آنها بحث شود. با اين حال شايد ابهام و اجمال در بيان علما درباره جنّيان هم تبعيّت از آيات و روايات باشد؛ هرچند كه وقايع و حوادث بسيارى به دست جنّيان اتّفاق افتاده است.