اوّلًا اينكه ما چه چيزى را غيب بدانيم و به چه چيزى غيب بگوييم، جاى ساعت‌ها بحث دارد و حجم چندين جلد كتاب است؛ امّا در اينجا لازم است، اشاره‌اى به اين مورد كنيم كه بين عوام مردم، غيب به چيزى گفته مى‌شود كه در دسترس نيست و با حواسّ پنجگانه ما ادراك نمى‌شود؛ امّا آيا حقيقت هم اين است؟ آيا وقتى ما زمان را با حواسّ پنجگانه خود نمى‌بينيم، زمان، غيب است؟

آيا جن براى كسانى كه جن را مى‌بينند، غيب است و براى كسانى كه ملائكه را مى‌بينند، ملائكه، غيب است.

با اين پيش زمينه، درمى‌يابيم كه غيب و عوامل غيبى داراى سلسله مراتب هستند؛ يعنى چيزى كه براى من غيب است، ممكن است براى ديگرى غيب نباشد.

كسى كه ملائكه را مى‌بينيد، ديگر براى او ملائكه غيب نيستند، چون قابل رؤيت و دسترسى هستند؛ امّا ملائكه براى كسانى كه قابل رؤيت و دسترسى نيستند، غيب محسوب مى‌شوند.

دانش جن فقط و فقط به دليل طولانى بودن عمر آن است و جن در واقع فقط از گذشته‌هايى كه در آن بوده يا در حال اتّفاق است، با خبر بوده و از آينده هيچ اطّلاعى ندارد. اين سخن، دليل عقلى و قرآنى دارد.

در حديثى از امام صادق (ع) آمده كه ابليس تا قبل از ظهور حضرت عيسى (ع) تا آسمان هفتم بالا رفته و اسرار الهى را استراق سمع مى‌كرده، به همين جمله دقّت كنيد؛ يعنى دليل دانستن اسرار الهى براى شيطان اين بوده كه او تا آسمان هفتم بالا مى‌رفت و اسرارى را كه بين ملائكه گفته مى‌شده، مخفيانه مى‌شنيده و به نزد يارانش برمى‌گشته است تا تدارك مقابله با آن اسرار و وحى الهى را ببيند؛ امّا هنگامى كه حضرت عيسى (ع) متولّد مى‌شوند، شيطان از هفت آسمان محروم گشته و تنها تا طبقه چهارم آسمان مى‌توانست بالا برود؛ امّا باز هم براى استراق سمع اسرار وحى.

به اين نكته ظريف دقّت كنيد كه پس از حضرت عيسى (ع) از طبقه چهارم بالاتر نمى‌توانست برود و فقط اسرارى را كه در طبقه چهارم و پايين‌تر از آن بود، مى‌توانسته بشنود؛ اين مطلب به آن معنى است كه اسرار الهى داراى مرتبه و طبقه‌بندى است.

پس سرّى كه در طبقه هفتم آسمان به ملائكه خاص گفته مى‌شود، ملائكه طبقه ششم از آن بى‌خبرند و آن سرّى كه در طبقه ششم آسمان گفته مى‌شود، ملائكه طبقه پنجم از آن بى‌خبرند. اين نتيجه‌گيرى پيرو همان مراتب غيبى است؛ يعنى اسرار طبقه هفتم آسمان براى ملائكه طبقه هفتم غيب نيست؛ امّا براى ملائكه طبقه ششم غيب است و اسرار طبقه ششم آسمان براى ملائكه طبقه ششم غيب نيست؛ امّا براى ملائكه طبقه پنجم غيب است، حال به ادلّه بحث درباره جن مى‌پردازيم.

بعد از ولادت حضرت رسول (ص) شيطان از طبقه اوّل آسمان نتوانست بالاتر برود و در واقع از آن اسرار محروم شد.

اين موضوع نشان دهنده سطح بالاى آن اسرار است كه در طبقات هفتم تا اوّل وجود داشته است.

وجود مبارك رسول اكرم (ص) چنان تأثيرى در عالم خلقت دارد- البتّه مسئوليّت‌هاى ايشان نيز بسيار پر رنگ‌تر از تمام انبيا و اولياى الهى بود- كه شيطان نمى‌بايست حتّى كوچك‌ترين سرّ وحى به ايشان را متوجّه مى‌شد؛ مبادا در كار پيامبر (ص) خللى ايجاد كند.

اين مسئله به اين معنى است كه عاقل‌ترين و برترين مخلوق الهى، شيطان را موجودى خطرناك مى‌دانسته و هرگز نمى‌خواسته است كه شرايطى براى ايجاد اعمال شرّ شيطان فراهم كنند؛ يعنى ايشان با اين اعمال و رفتار خود به ما كه سطح ايمان و مراتب عقلمان بسيار بسيار پايين‌تر از ايشان است، آموختند كه شيطان را جدّى بگيريم.

دليل پرداختن ما به اين بحث، اين است كه مخاطب گرامى بداند كه شياطين و جنّيان ديگر به اسرار وحى و امور غيبى آگاهى ندارند. البتّه تا قبل از تولّد پيامبر اكرم (ص) به اسرارى كه تا طبقه چهارم بوده، آگاهى داشتند و قبل از تولّد حضرت عيسى (ع) به اسرار و وحى تا طبقات هفتم نيز آگاهى داشتند؛ امّا بعد از تولّد پيامبر (ص) از ورود به طبقات آسمان براى استراق سمع منع گرديدند.

«وَحِفْظاً مِنْ كُلِّ شَيْطانٍ مارِدٍ لا يَسَّمَّعُونَ إِلَى الْمَلَإِ الْأَعْلى‌ وَ يُقْذَفُونَ مِنْ كُلِّ جانِبٍ دُحُوراً وَ لَهُمْ عَذابٌ واصِبٌ‌؛[١] و [آن را] از هر شيطان سركشى نگاه داشتيم، [به طورى كه‌] نمى‌توانند به انبوه [فرشتگان‌] عالم بالا گوش فرا دهند و از