در حديث اميرالمؤمنين (ع) آمده كه: «مسجدالحرام، مسجدالنبى، مسجد كوفه و مسجد بيت‌المقدّس، كاخ‌هاى بهشت‌اند كه بر روى زمين قرار دارند».[٢] از امام باقر (ع) نقل شده كه «نماز واجب در مسجدالحرام، مسجدالرسول، مسجد بيت‌المقدّس و مسجد كوفه برابر با حج است و نماز نافله در آنها معادل با عمره».[٣] از امام صادق (ع) در تفسير آيه‌ «اعْمَلُواآلَ داوُدَ شُكْراً»[٤] آمده كه «هشتاد مرد و هفتاد زن بودند كه هيچ‌گاه محراب (بيت‌المقدّس) را خالى نمى‌گذاشتند و به نوبت در آن مى‌زيستند و همه آنها از آل داوود بودند».[٥] و[٦]

مسجد القبّه‌

اين مسجد توسط خليفه اموى، عبدالملك بن مروان، به يادبود سفر بزرگ پيامبر (معراج) بنا شد. بناى آن در سال ٦٧ ق. (٦٨٧ م) آغاز و در سال ٧١ ق. (٦٩١ م) تكميل شد. اين مسجد از قاعده‌اى هشت وجهى تشكيل شده است كه دو راهروى هم‌مركز هشت‌وجهى را در برگرفته، آنها نيز به نوبه خود جايگاه مركزى دايره‌اى شكلى، حاوى صخره را، احاطه كرده‌اند؛ گمان مى‌رود، اين همان صخره‌اى است كه پيامبر (ص) در معراج با آن به آسمان رفت. در بالاى قاعده هشت‌وجهى و بلافاصله در بالاى دايره‌اى كه صخره را احاطه كرده است، قبه‌اى دولايه، با قطر ١٨ تا ٢٠ متر و ارتفاع حدوداً ٢٣ متر، قرار دارد.

بدين ترتيب نام اين مسجد برگرفته از اين واقعيت است كه گنبد (قبة) آن، به طرز شگفت‌انگيزى بر كلّ ساختمان احاطه دارد. بر ديواره‌هاى درونى قاعده هشت‌وجهى نيز، مانند ديواره‌هاى بيرونى، آيات قرآن كريم نقش بسته، كه مجموعاً ٢١٠ متر از فضاى ديوارها را در بر گرفته است. جاى شگفتى نيست كه مسجدالقبّه مناره‌اى ندارد، زيرا در واقع در دوره امويان مناره از اجزاى مساجد نبود و بيشتر از مظاهر دوره عبّاسيان است.

ديوار غربى (محلّ زيارت يهوديان)

«معبد سليمان (معبد اوّل)- محور اصلى عبادت و روحانيت يهود- از زمان تأسيس آن، تحت فرمان سليمان بوده است. اوّلين بار در سال ٥٨٧ قبل از ميلاد مسيح) توسط نبوكد نصر (بخت النصر) تخريب شد، امّا در اواخر قرن ششم قبل از ميلاد، پس از بازگشت از تبعيد يهوديان، بازسازى گرديد (معبد دوم). هرود كبير، آن را در مقياسى پيچيده، بسط و توسعه داد. آغاز اين بازسازى در سال ٢٠ قبل از ميلاد بود، امّا هنوز تازه و به سختى احيا شده بود، كه با قيام يهوديان در خلال زمامدارى تيتوس در سال ٧٠ م. تخريب شد. باور يهوديان بر اين است كه محلّ معبد كه به آن تمپل مونت مى‌گويند در بخشى از حرم‌الشّريف كه دو مسجد معروف مسلمانان در آن واقع است، قرار داشته است.

بدين ترتيب مى‌توان به ديوار غربى حرم الشّريف- ديوار حايل معبد سليمان- معروف به «ديوار ندبه» به ديده زيارت‌گاه يهوديان نگريست. اين مكان تنها بخش باقى مانده از معبد دوم در شهر اورشليم (بيت‌المقدّس) است و به همين دليل، مقدّس‌ترين اماكن يهوديان به شمار مى‌آيد. اين مكان در زمان پراكندگى يهوديان، جايگاه نيايش و سوگوارى بوده است و سابقاً به آن ديوار ندبه مى‌گفتند. چنان‌كه امروزه به نظر مى‌رسد، ابعاد اين ديوار عبارت است از: ٥٠ متر درازا و ٢٠ متر ارتفاع؛ با اين حال، ديوار تا عمق بسيار زيادى در زمين فرو رفته است. سرآغاز دعا و نيايش يهوديان در اين مكان، از اوايل امپراتورى بيزانس است. در اين محل يهوديان بر ويرانى معبد سوگوارى و براى بازسازى آن دعا مى‌كنند. عباراتى از قبيل ديوار ندبه، توسط مسافران اروپايى به كار رفته است؛ مسافرانى كه شاهد شب‌زنده‌دارى‌هاى سوگوارانه و زاهدانه يهوديان در برابر بقاياى معبد مقدّس بوده‌اند».[٧]

در شمال حرم،» Via Dolorosa «يا خيابان غم‌ها، همچنين موسوم به راه صليب قرار دارد. گمان بر اين است كه اينجا محلّ عبور عيسى در راه خود به جلجتا[٨] بوده است. اين خيابان به كليساى آرام‌گاه مقدّس‌[٩] منتهى مى‌شود. اين محل، اكثراً از سوى مسيحيان مورد بازديد قرار مى‌گيرد.