گزیده ای از تربیت و اخلاق در نَهج البَلاغه و غُرَرُالحِکَم - پوریزدی، رحمت - الصفحة ١١٤ - آتش عقل و هیزم ادب

انسان‌ها به‌واسطه زندگی اجتماعی و ارتباطی که با دیگران دارند ممکن است اختلاف‌نظرها و کدورت‌هایی در روابط بین فردی ایجاد شود، تعالیم دینی به ما می‌آموزند که از خطاها و اشتباهات دیگران بگذریم و عذرخواهی و پوزش آن‌ها را بپذیریم و با برخورد کریمانه از کدورت و کینه که خواستگاه غضب و خشم و دشمنی است جلوگیری کنیم، چراکه ممکن است این اشتباهات و خطاها از ما هم سر بزند و در آن موقع ما هم انتظار ببخشش داریم.

عقل و عمل

قَالَ ٧ : الْعَقْلُ‌ أَنْ‌ تَقُولَ‌ مَا تَعْرِفُ‌ وَ تَعْمَلَ بِمَا تَنْطِقُ بِهِ؛

عقل آن است که آنچه را که می‌دانی بگوئی و به آنچه می‌گویی عمل نمائی.[١]

بیان آنچه انسان نمی‌داند یا درباره آن اطلاعات کمی دارد کار عاقلانه‌ای نیست و لازمه کار عقلایی آن است که چیزی را بیان کنیم که از روی آگاهی و اطلاعات کافی است و بعد از بیان عالمانه نوبت به عمل می‌رسد چراکه دو صد گفته چون نیم کردار نیست.

آتش عقل و هیزم ادب

قَالَ ٧ : ذَكِ‌ عَقْلَكَ‌ بِالْأَدَبِ‌ كَمَا تُذَكَّى النَّارُ بِالْحَطَب‌؛

عقل خود را به ادب افروخته کن چنانکه آتش به‌وسیله هیزم افروخته می‌شود.[٢]

[١] . ح ٤٧١.

[٢] . ح ٥١٠٠.