مطبوعات، مدارس، رسانه‌ها و امكانات دولتى در جهت گسترش تفكرات و ارزش‌هاى مورد حمايت سلطه غرب به اشكال گوناگون فعاليت مى‌كردند. روحانيان و نيروهاى مذهبى با امكانات بسيار محدود و با اتكاى به ايمان خود و حمايت نسبى مردم مبارزه را ادامه مى‌دادند.

٤. مبارزه با سلطه بيگانه و عوامل آن‌

از ابتداى دهه ٢٠ و همزمان با اشغال كشور و سقوط رضاخان، شرايط براى مبارزه با رژيم وابسته و سلطه خارجى تا حدودى فراهم شد. اگرچه مبارزات عده‌اى از روحانيان در دوران رضاخان، با وجود شرايط بسيار سخت و سنگين، ضرباتى بر نفوذ و سلطه بيگانه وارد نموده بود.

در اين دوران نيز بعضى از مراجع و علما، پيشتاز مبارزه بودند و اقداماتى از نجف، قم، مشهد و شهرهاى ديگر آغاز شد. دولت‌هاى ضعيف و بى‌ثبات اين دوره و بحران‌هاى متعدد، امكان مقاومت چندانى در مقابل حركت‌هاى دينى و سياسى روحانيان و مردم را به آنان نمى‌داد. حركت‌هاى گسترده‌اى در اشكال مختلف مكتوب، منابر، اجتماعات، نامه‌نگارى به مسئولان و احياى فرايض دينى (ازجمله حجاب)، بدون تشكيلات سراسرى و بدون برنامه‌اى خاص، و صرفاً بر اساس انگيزه و آگاهى دينى، سياسى صورت گرفت.

آيت‌الله سيدابوالقاسم كاشانى از جمله شخصيت‌هاى مبارز اين دور بود، كه با شركت فعال در جهاد با امپراتورى بريتانيا در سال‌هاى ٩٨- ١٢٩٦ (١٩- ١٩١٧ م.) براى استقلال عراق همراه با تعدادى ديگر از مراجع، شهرت و محبوبيت بسيارى كسب كرد. وى در دهه‌هاى ٢٠ و ٣٠ فعاليت‌هاى مبازراتى سختى بر ضدسلطه بيگانه و در دفاع از اسلام و منافع مسلمين داشت.[١]

[١]. در فصول بعد، مختصرى در اين زمينه تحليل و تبيين مى‌شود. كتاب‌ها و مقالات بسيارى درباره شخصيت، افكار و مبارزات آن عالم بزرگ نوشته شده كه تعدادى از آنها در منابع كتاب معرفى شده است