آب‌هاى گرم خليج فارس و اقيانوس هند، ترويج و تبليغ كمونيسم و بالاخره رقابت و در مواردى همكارى با انگليس، از مشكلات سياست خارجى ايران در اين دوران با همسايه شمالى بود.

به‌رغم دوستى كه شوروى نسبت به پادشاه جديد ابراز مى‌كرد، در نخستين ماه‌هاى ١٣٠٥، بدون هشدار قبلى ورود كالاهاى ايرانى به شوروى را ممنوع كردند و از حق ترانزيت به كالاهاى ايرانى از خاك روسيه خوددارى ورزيدند. در نتيجه توليدكنندگان و بازرگانان شمال ايران دچار بحران شديدى شدند و در آستانه ورشكستگى قرار گرفتند.

رضاشاه به‌خوبى مى‌دانست كه هدف شوروى‌ها جلوگيرى از برقرارى هرگونه نظم و ترتيبى در بازرگانى بين دو كشور و استمرار سلطه اقتصادى روسيه بر شمال ايران است؛ بنابراين با احتياط فراوان وارد عمل شد ... در مهر ١٣٠٦ يك موافقتنامه تجارى امضا شد كه از نظر دولت ايران يك ترتيب موقت بود.[١]

از جمله عوامل تيرگى و سردى روابط دو دولت، فعاليت‌هاى زيرزمينى و تبليغ كمونيسم در ايران بود. در سال ١٣٠٨ با افشاگرى يكى از جاسوسان شوروى به‌نام ژرژ آقابگف، كه به انگليس پناهنده شده بود، اسرار شبكه حزب كمونيست در ايران و فعاليت‌هاى نفوذى و تخريبى آن كشور منتشر شد. رضاخان بسيار خشمگين شد و دستورات حادى براى برخورد با عوامل شوروى صادر كرد و تعداد بسيارى از كمونيست‌ها دستگير شدند و تا زمان سقوط او در زندان بودند. در خرداد ١٣١٠ قانونى به‌تصويب رسيد كه بر اساس آن هرگونه فعاليت گروهى ضدسلطنت و يا طرفدارى از كمونيسم، مجازات از سه تا ده سال زندان را در پى داشت.

شوروى در سال ١٣١٧ حدود سه هزار و پانصد نفر از مهاجران ايرانى مقيم قفقاز را اخراج كرد كه تيرگى بيشتر روابط دو كشور را در پى داشت. در سال ١٣٢٠ پس از اشغال ايران روشن شد كه عده‌اى از آنان جاسوس و عامل اجراى سياست‌هاى شوروى در ايران بوده‌اند.

[١]. عبدالرضا هوشنگ مهدوى، سياست خارجى ايران در دوران پهلوى، ص ٢٨