مبارزات گروه‌هاى مسلمان در چند جبهه، نهضت ضداستعمارى ملى شدن صنعت نفت و مقاومت در مقابل سلطه استعمار نوپاى آمريكايى، روند تحولات سياسى- اجتماعى را در جهت مقابل سياست‌هاى نظام استكبارى و رژيم وابسته پهلوى شكل داد. تحولات دهه‌هاى ٢٠ و ٣٠، گرچه به ظاهر در جهت سلطه كامل و بى‌چون و چراى آمريكا در جريان بود، اما نيروى مقاومت و فرهنگ اسلامى كه براى هيئت حاكم و دستگاه‌هاى دولتى واشنگتن تا حدودى ناشناخته بود، مقدمات نهضت اسلامى را فراهم ساخت.

شكست يك روزه ارتش رضاخانى، فعاليت‌هاى گسترده احزاب وابسته به شوروى و غرب، تجزيه بخشى از ايران، ملى شدن صنعت نفت، قيام سى‌ام تيرماه سال ١٣٣١ و بالاخره شكست نهضت ضداستعمارى و سرنگونى دولت ملى دكتر مصدق در كودتاى ٢٨ مرداد و متلاشى شدن گروه‌هاى مسلمان، از جمله فداييان اسلام و شهادت رهبران آن، منزوى و مظلوم واقع‌شدن آيت‌الله كاشانى، درس‌هاى بزرگى به همراه داشت. اگر چه در آن دوران به تمامى اين درس‌ها اعتناى شايسته‌اى نشد، ولى در جريان انقلاب اسلامى و پس از پيروزى آن، مورد توجه قرار گرفت كه تأثير فراوانى در تثبيت و تداوم انقلاب داشت.