و قتال همچون يك عمل جراحيست كه عضوى براى سلامتى بدن و بقاى حيات مريض قطع مى‌شود. و در مجموع قرآن جواب مى‌دهد كه‌ عَسى‌ أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ عَسى‌ أَنْ تُحِبُّوا شَيْئاً وَ هُوَ شَرٌّ لَكُمْ‌[١] گاهى يك حادثه‌اى مكروه طبع شماست ولى در واقع براى شما خير است و گاهى محبوب طبع شما براى‌تان شر مى‌گردد.

پس طبع آدمى نبايد ملاك قضاوت او باشد.

(چهارم) ترس از كفار و تحت تأثير رفتن بزرگى ظاهرى آنان ولى قرآن مى‌فرمايد: خداوند سزاوارتر است كه از او بترسيد و تحت تأثير و عظمت لا يتناهى او برويد. أَ تَخْشَوْنَهُمْ فَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَوْهُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ‌ (توبه ١٣).

ضعف ايمان گاهى سبب مى‌شود بسيارى از چيزها در نظر انسان مشكل جلوه كند و بسيارى از افراد مهم، ولى صاحبان ايمان قوى تنها خدا را بزرگ مى‌دانند نه غير او را، و منطق آنان اين جمله است: لا حول و لا قوة الا بالله. و لله العزة و لرسوله و للمومنين.

ما رهروان به خلوت شب چون سفر كنيم‌		بر تاج خسروانبه حقارت نظر كنيم‌

(پنجم) مشغوليت‌هاى زندگانى و اصلاح حال متعلقين:

سَيَقُولُ لَكَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرابِ شَغَلَتْنا أَمْوالُنا وَ أَهْلُونا فَاسْتَغْفِرْ لَنا ... قُلْ فَمَنْ يَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً إِنْ أَرادَ بِكُمْ ضَرًّا أَوْ أَرادَ بِكُمْ نَفْعاً (فتح ١٢) قرآن در جواب اين عذر مى گويد كه همه چيز تحت اراده پروردگار است، نفع و ضرر بدست اوست و كسى نمى‌تواند از اراده خدا در نفع رسانيدن و يا ضرر رسانيدن به شما جلوگيرى كند. لذا بهتر است كارها را در غير مقدار واجب شرعيه آن به خداوند موكول نموده و بسوى جهاد بشتابيد.

[١] اول اين آيه چنين است. كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتالُ وَ هُوَ كُرْهٌ لَكُمْ و ترجمه آن در صفحه( ٢١) گذشت.