علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٦٨ - روايات اهلبيت در منابع اهلسنت
جمعبندی و بررسی كلی
در مجموع، در اين منابع ١٥٤ روايت و با حذف مکررات، ١٠٥ روايت از امام سجاد آمده است كه در اين ميان، كنز العمال بيشترين روايات را در مقايسه با ساير كتب از ايشان نقل كرده است. در سنن الدارمی نيز هيچ روايتي از ايشان نيامده است. با صرفنظر از سنن الدارمی، سنن ابوداود با نقل تنها يك روايت در رتبة آخر قرار دارد.
همچنين در مجموع و با حذف مکررات، ٢٦ روايت در زمينة مسائل فقهي، ٢٢ روايت در موضوع آداب، هجده روايت در تاريخ، يازده روايت در موضوع عقايد، نه روايت در موضوع فضايل، هشت روايت در ادعيه، شش روايت در تفسير، سه روايت در اخلاق و تنها دو روايت در موضوع طب در منابع يازدهگانة اهلسنت به نقل از امام سجاد٧ آمده است. (نمودار شمارة ١٠)
٦ . روايات امام باقر٧ در منابع اهلسنت
از ديدگاه اهلسنت، امام باقر در طبقة چهارم راويان قرار دارد[١] و با افرادي نظير قتاده بن دعامه، عمرو بن دينار مكي و ... همطبقه است.[٢] ابنجوزي و خليفه بن خياط نام ايشان را در طبقة سوم تابعان ذكر كردهاند.[٣] رجالشناسان اهلسنت ايشان را با الفاظي نظير ثقه و فاضل ستودهاند.[٤] در منابع اهلسنت، در مقايسه با ساير اهلبيت:، روايات بيشتري از ايشان نقل شده است؛ اما در مقايسه با رواياتي كه در منابع شيعي از ايشان نقل شده است، اين تعداد بسيار اندك است.
احمد تنها ٣٥ روايت از ايشان در مسند خود آورده است كه اين تعداد، با حذف مکررات، به ٢٨ روايت میرسد. (نمودار شمارة ٨)[٥] اين در حالي است كه روايات راويان همطبقة ايشان در مسند احمد، از قبيل قتاده و عمرو بن دينار، بسيار بيشتر از اين تعداد است؛ براي مثال، او از قتاده بيش از هفتصد حديث و از عمرو بن دينار بيش از ١٥٠ روايت نقل كرده است.
بخاري نه روايت از ايشان نقل كرده است كه اين تعداد، با حذف مکررات، به چهار روايت ميرسد. مسلم نيز تنها هجده روايت از ايشان آورده است كه اين تعداد، با حذف مکررات، به سيزده روايت ميرسد. اين در حالي است كه تعداد مرويات بخاري از قتاده بيش از دويست و از عمرو بن دينار بيش از شصت روايت است و تعداد مرويات مسلم از آنها به ترتيب بيش از ٢٢٠ و ٧٠ روايت است.
ابنماجه نوزده روايت از ايشان آورده كه يك روايت آن تكراري است؛ در حالي كه در سنن ابنماجه بيش از ١٢٠ روايت از قتاده و پنجاه روايت از عمرو بن دينار نقل شده است.
[١]. معجم رجال الكتب التسعة، ج٣، ص٦٤.
[٢]. طبقات راويان احاديث مهدويت، ص٦٧.
[٣]. تذكرة الخواص، ج٢، ص٣٨٥؛ طبقات خليفة بن خياط، ص٤١٧.
[٤]. معجم رجال الكتب التسعة، همان.
[٥]. براي آگاهي از چگونگي پراكندگي موضوعي روايات امام سجاد در اين منابع به جدول شمارۀ ٥ مراجعه كنيد.