علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٦٢ - روايات اهلبيت در منابع اهلسنت
جمعبندی و بررسی كلی
در مجموع، در منابع يازدهگانة اهلسنت تنها ١٠٥ روايت، و با حذف مکررات، ٦٦ روايت از امام حسن نقل شده است كه از اين ميان، كتابهای كنز العمال و سنن بيهقي به ترتيب، بيشترين روايات را در مقايسه با ساير كتب از اين امام نقل كردهاند. بخاري و مسلم نيز هيچ روايتي از روايات ايشان را در كتابهای خود ذكر نكردهاند.
همچنين در منابع مذكور، با حذف مکررات، نوزده روايت در فقه، چهارده روايت در آداب، دوازده روايت در اخلاق، ده روايت در فضايل، چهار روايت در تاريخ، چهار روايت در ادعيه، دو روايت در طب، يك روايت در تفسير و يك روايت در عقايد از ايشان نقل شده است. (نمودار شمارة ٦)
٤. روايات امام حسين٧ در منابع اهلسنت
از نظرگاه اهلسنت، امام حسين، همانند برادر بزرگوارش امام حسن، در طبقة اول صحابة مدني هستند.[١] حديثپژوهان اهلسنت بر اين باورند كه روايات اندكي از ايشان بر جاي مانده است؛ براي مثال ابنجوزي، بقي بن مخلد و ابنحزم، هر سه، نام ايشان را در رديف اصحابي كه تنها هشت حديث روايت كردهاند، آوردهاند.[٢] البته ابنجوزي به نقل از برخي محدثان تعداد روايت او را تنها هفت روايت ذكر كرده است.[٣] دكتر بشار عواد در مجموعة خود نه روايت را به نقل از امام حسين ذكر كرده است.[٤] اين در حالي است كه در منابع شيعي بيش از دهها روايت از طريق ايشان روايت شده است؛ براي مثال، تنها در بحارالانوار بيش از ١٥٠ روايت از ايشان روايت شده است.
احمد در مسند خود تنها يازده روايت از امام حسين روايت كرده است كه يك روايت آن تكراري است. (نمودار شمارة ٥)[٥] در حالي كه پيشتر گفته شد كه تعداد روايات او از افرادي نظير ابنعمر، عبدالله بن عمروعاص، انس بن مالك و عبدالله بن عامر ـ كه با امام حسين تقريباً همسن و همطبقه هستند ـ بسيار بيشتر از اين تعداد است.
بخاري و مسلم هر كدام تنها يك روايت از امام حسين در صحيح خود آوردهاند. اين در حالي است كه تعداد روايات بخاري از عبدالله بن عمر بيش از سيصد روايت، تعداد روايات او از انس بن مالك بيش از ٢٢٠ روايت و مرويات او از عبدالله بن عامر بيش از ده روايت است. همچنين مرويات مسلم از عبدالله
بن عمر و انس بن مالك، هر كدام، بيش از دويست روايت و مرويات او از عبدالله بن عامر بيش از ده روايت است.
[١]. براي آگاهي از چگونگي پراكندگي موضوعي روايات امام حسن در اين منابع به جدول شمارۀ ٣ مراجعه كنيد.
[٢]. مسند احمد، ج٢، ص٢١٣.
[٣]. همان، ج٤، ص٢٤٩.
[٤]. همان، ج٢، ص٥٨٧.
[٥]. همان، ج٣، ص٤٤٤.