درس‌های اسفار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦ - اهمیت شبهه فخر رازی

متصل میبینیم. در واقع آن متصلی که ما میبینیم مجموع منفصلات است [١]. «جوهر دارای ابعاد سه گانه» در خارج وجود ندارد.

پس چه وجود دارد؟ «جواهر فرد». جواهری وجود دارد که هرکدام فی حد ذاته بی بعد هستند ولی از جمع آنها جوهر با بعد پیدا شده است. این که ما میبینیم، انبوهی از جوهرهای فرد است ولی چشم ما آن را یک جوهر متصل میبیند [٢]. در باب حرکت هم فخر رازی میگوید حرکت که شما خیال میکنید یک وجود واحد متدرج است وجود واحد متدرج نیست، بلکه «وجودات متعدده»، میلیونها وجود، میلیونها بودن است که در جوار و کنار یکدیگر هستند.

اهمیت شبهه فخر رازی

شبهه فخر رازی شبهه بسیار باارزشی است. گرچه حرفش باطل است ولی یک باطل فوق العاده باارزشی است که منشأ برکتها شده است. اگر همین حرف را فخر رازی نگفته بود «حرکت قطعیه» که بعد به آن خواهیم رسید از طرف میرداماد تأییدد نمیشد. قبل از میرداماد حرکت قطعیه را موجود نمیدانستند بلکه «حرکت توسطیه» را موجود میدانستند و کلام شیخ هم در این مسئله مبهم است. و اگر حرکت قطعیه تأیید نمیشد ما به حرکت جوهریه و مسئله اینکه زمان «بُعد رابع» است نمیرسیدیم. همه اینها از برکات همین تشکیک فخر رازی پیدا شده است. تا بعد برسیم به جواب میرداماد.