درس‌های اسفار ط-صدرا

حرکت و سکون

جلسه اول

تعریف افلاطون از حرکت

تعریف منسوب به فیثاغورس

حرکت و دو اصل تناقض و هو هویت

دو ایراد بوعلی بر تعریف فیثاغورس

پاسخ وجیه مرحوم آخوند به ایراد اول شیخ

شبهه فخر رازی درباره وجود حرکت

اهمیت شبهه فخر رازی

جلسه دوم

حرکت قطعیه و حرکت توسطیه

نظر بهمنیار

پاسخ میرداماد

معنای وجود تدریجی

دو معنای « ابتدا »

خلاصه پاسخ به اشکال در مورد وجود تدریجی

جلسه سوم

تعریف بوعلی از حرکت

غایت حرکت

غایت در حرکت مستقیم و حرکت دوری

تعاریف دیگر حرکت

چند نکته درباره تعریف حرکت

تحقیق درباره چگونگی وجود حرکت

جلسه چهارم

محل نزاع در مورد حرکت توسطیه و قطعیه

استدلال شیخ بر نفی حرکت قطعیه در خارج

مراد از حرکت توسطیه چیست؟

رابطه حرکت توسطیه و قطعیه با زمان

پاسخ مرحوم آخوند به اشکال شیخ در مورد حرکت قطعیه

مثالی از میرداماد

ایراد دیگر مرحوم آخوند بر شیخ

نظر حاجی و مسئله « آن سیال »

جلسه پنجم

توجیهی برای نظر شیخ درباره حرکت قطعیه

توجیهی دیگر برای سخن شیخ

قرینه ای بر مراد شیخ از نفی حرکت قطعیه

برهانی بر وجود زمان

اشکالی وجیه در مورد حرکت توسطیه

سه نظریه در باب حرکت توسطیه و قطعیه

اشاره ای به نظر خاص علامه طباطبایی

جلسه ششم

بیان دوباره اشکال در مورد حرکت توسطیه

بیانی دیگر از اشکال فوق در قالب سه فرض

فرض اول

فرض دوم

فرض سوم

بیان قابل مناقشه مرحوم آخوند در توجیه حرکت توسطیه

توضیح نظریه خاص علامه طباطبایی درباره حرکت قطعیه و توسطیه

بیان آیت اللَّه بروجردی در مورد ماهیت لابشرط و بشرط لا

بازگشت به نظریه علامه طباطبایی

اشکالی درباره وجود حرکت قطعیه در خارج

پاسخ اشکال

معنای تشابک وجود و عدم در حرکت

اشکال و جواب دیگر در مورد حرکت قطعیه

اثبات محرک اول

جلسه هفتم

برهان محرک اول

تلقی برخی متفکران غربی از برهان محرک اول ارسطو

تلقی فلاسفه اسلامی

ایراد بر مقدمه اول برهان محرک اول بر اساس فیزیک جدید

پاسخ ایراد

برهان بر نیاز متحرک به محرکی غیر از خود

آیا حرکت می تواند ذاتی شی ء باشد؟

برهانی دیگر بر نیاز متحرک به محرکی غیر از خود

جلسه هشتم

دو نوع رابطه میان حرکت و قابل آن

حرکت جوهری و مسئله نیاز متحرک به محرک

به چه معنا حرکت می تواند ذاتی متحرک باشد؟

دو نکته بر اساس حرکت جوهری

وجود دو طرف دارد

دو نتیجه گیری علامه طباطبایی

پاسخ اشکالات مربوط به اصل نیازمندی متحرک به محرک

جلسه نهم

تأملی در عنوان فصل

براهین حکما بر اصل نیاز متحرک به محرکی غیر از خود

برهان اول

برهان دوم

برهان سوم

ایرادات سه برهان اول حکما

برهان چهارم

برهان پنجم

برهان ششم

محرک مغایر یا محرک خارج؟

ایراد فخر رازی بر سه برهان اول

جلسه دهم

ایراد فخر رازی بر برهان چهارم

پاسخ اشکال فخر رازی در مورد صورت جسمیه

پاسخ اشکال فخر رازی در مورد ماده

اندرزی به طالبان حکمت متعالیه

جلسه یازدهم

ایرادهای فخر رازی بر برهان چهارم

اشتباه فخر رازی در مورد رابطه ماده و صورت

ماده فلسفی و ماده فیزیکی

پاسخ اشکال فخر رازی

اشکال فخر رازی در مورد یکی بودن ماده همه اجسام

ایراد فخر رازی در مورد مغایرت فاعل و قابل

تقسیمات قوه محرکه و اثبات محرک عقلی

جلسه دوازدهم

بحثی درباره عنوان فصل

تقسیمات قوه محرکه

تقسیم اول

تقسیم دوم

تقسیم سوم

تقسیم چهارم

مرور مقدمات برهان محرک اول

ناتمام بودن برهان محرک اول بدون اثبات حرکت جوهری

ناتمام بودن ابطال تسلسل از راه تناهی ابعاد

جلسه سیزدهم

شرایط امتناع امور غیر متناهی

علل موجده و معدّات

دو اختلاف نظر میان فلاسفه اسلامی و فلاسفه غربی

خلاصه برهان محرک اول

برهان وسط و طرف

یک مثال

امر مفارق، فاعل مستقیم حرکات در طبیعت نیست

جلسه چهاردهم

حرکت بدون جسم امکان ندارد

مسئله صورت نوعیه

امر مفارق منشأ حرکات عمومی نیست

برهان فلاسفه بر مطلب فوق

اشکال و پاسخ

گریزی به یکی از راههای اثبات نفس

هر حادثی مسبوق به قوه و ماده است

جلسه پانزدهم

برداشتهای مختلف در مورد حدوث اشیاء

« نظامِ شدن » در عالم

ارتباط هر آینده با گذشته ای خاص

امکان ذاتی و امکان استعدادی

برهان حکما بر اثبات امکان و ماده

یک اشکال مهم

جلسه شانزدهم

یادآوری مطالب گذشته

دو تقریر صحیح از برهان مسبوق بودن حادث زمانی به ماده و امکان

آیا هیولای اولی مبدَع است؟

آیا امکان استعدادی حادث است؟

یک اشکال

حقیقت امکان استعدادی چیست؟

نظر علامه طباطبایی در مورد امکان استعدادی

چرا هر چیز، استعداد همه چیز شدن را ندارد؟

آیا امکان استعدادی اضافه میان موجود و معدوم است؟

ایراد وجیه علامه طباطبایی

تفاوت میان عرض و صورت و نفس

دو جهت احتیاج به ماده

تعبیر « مرجح »

تقدم فعل بر قوه

جلسه هفدهم

انواع تقدم فعلیت بر قوه

1 تقدم بالزمان

2 تقدم بالعلیه

3 تقدم بالشرف

دو مقوم شرّیت

شر از قوه برمی خیزد

4 تقدم بالحقیقه

آیا « شر بالقوه » خیر از « شر بالفعل » است؟

اشکال حاجی در مورد رابطه هیولی و خیر

پاسخ اشکال

پاسخ به اشکال در مورد خیر بودن « شر بالقوه » از « شر بالفعل »

عقدة و حل

درس‌های اسفار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٦ - هر حادثی مسبوق به قوه و ماده است

این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة