پاسداران وحى - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٨٢ - صاحبانِ امر كيانند؟

مطاع كسى است كه ديگران بى‌هيچ‌گونه قيد و شرط، مطيع فرمان او باشند. و در اين آيه، پيش از هر كس- اوّلًا و بالاصالة- خداى تعالى است. سپس- ثانياً و بِالتَّبْع- رسول خدا صلى الله عليه و آله است؛ يعنى اطاعت آن بزرگوار در طولِ اطاعت خداوند است و تكرارِ «اطِيعُوا» بيانگر همين نكته است. و قهراً، اطاعت رسول خدا صلى الله عليه و آله بازگشت به اطاعت خداوند و موجب تحقق فرمان‌هاى او، در ميان بندگان است؛ يعنى تحقّق همه مراتب توحيد (توحيد ذات، صفات، افعالى) و مايه سرشارى جامعه دينى از عدالت و فضيلت است. و آن‌گاه پس از اطاعت خداوند و فرستاده او، اطاعتِ «اولوا الامر» (صاحبان امر) مطرح شده است. و امّا اين كه درباره «اولوا الامر» فِعل «اطِيعُوا» نيامده است، براى آن است كه اولوا الامر با رسول خدا صلى الله عليه و آله در يك مسير و براى تحقق يك هدف، مى‌كوشند. و اطلاقِ «اطِيعُوا»، بدين منظور است كه رسول خدا و اولوا الامر، در همه شئون زندگى مادّى و معنوى مسلمانان، مطاع‌اند. و اين وسعتِ حوزه فرمانروايى آنان حاكى از آن است، كه به لحاظ كمالات انسانى و مقامات معنوى، در نقطه اوج‌اند و بالاتر اين كه، براى هيچ‌كس وصول به آن مقامات، ممكن نيست. و در علم و دانايى و اخلاق و عمل، و همه كمالات انسانى سرآمدِ عالميان‌اند.

حاصل پيش‌گفته‌ها اين كه:

١- اصلِ نخست، اصلِ عدم ولايت و حكومت كسى بر ديگرى است.

٢- مبناى صحتِ اين اصل، نبودِ امتياز و برترى؛ از قبيل عقل، اراده آزاد و ديگرِ ويژگى‌هاى انسانى، ميان انسان‌هاست؛ چرا كه ولايت كسى بر ديگرى، با توجه به تساوى آن‌ها، در ويژگى‌هاى انسانى، چيزى جز «ترجيح بلا مرجّح»؛ يعنى برترى دادن چيزى يا كسى بر ديگرى بدون داشتن برترى، نيست. از اين رو، اين ترجيح به حكم خرد، مردود است.

٣- اين اصل، در برخى موارد، كارآيى خود را از دست مى‌دهد؛ مواردى كه‌