به چنان مبدئى قبل از آنكه معلول «ترس از حوادث اتفاقى طبيعى»، باشد معلول درك «حوادث منظم دائمى» و «نظام غير قابل انكار كائنات» است كه انسان در هر عصرى به قدر شايستگى خود از آن اطلاعاتى داشته است خواه اين اطلاعات محدود باشد و يا وسيع.

ولى اين سخن به هر حال بازگو كننده اين واقعيت است كه ايمان به چنان مبدئى مى‌تواند انسان را در غلبه بر ترس و وحشت و اضطراب يارى كند.

نكته قابل توجه ديگر اينكه كمونيستها كه سر سخت‌ترين مخالفان ايمان مذهبى و عقيده به جهان ماوراى طبيعى هستند و با مذاهب نه تنها به عنوان يك ايدئولوژى فلسفى مخالفند بلكه به عنوان يك مانع تاكتيكى نيز بر سر راه اهداف سياسى و اقتصادى و اجتماعى خود، مبارزه مى‌كنند، باز نتوانسته‌اند اثر آرام بخشى ايمان به خدا را انكار كنند منتها آن را در لفافه «تخدير» جلوه داده و مذهب را به اصطلاح افيون توده‌ها مى‌دانند.