ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٤٤ - مقصود

حاتم طائى گويد:

يعنى: قوم طى قسم خورده‌اند كه آنها را خوار نسازند و خدا مى‌داند.

اين قول صحيح نيست، زيرا با(أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ) سازگار نيست.

مقصود

قبلا درباره قرآن سخن گفت. اكنون مى‌گويد: اگر كسى تابع قرآن نباشد، گمراه است و گمراه مى‌كند. مى‌فرمايد:

(وَ إِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ‌): اين خطاب به پيامبر اما مقصود ديگران است، برخى گفته‌اند: مقصود پيامبر و ديگران است. طاعت بمعناى فرمانبردارى و اطاعت از اراده و خواست مطاع است. فرق ميان اطاعت و اجابت اين است كه در اطاعت، مطيع رتبه‌اش پايين‌تر از مطاع است او در اجابت لازم نيست كه چنين باشد. مقصود از(أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ) كفار و گمراهان است. بيشتر مردم روى زمين را كافران و گمراهان و كمتر آنها را اهل دين و ايمان تشكيل مى‌دهند.

خداوند متعال به پيامبر خود مى‌فرمايد: اگر بيشتر مردم روى زمين را اطاعت كنى، ترا از دين خدا گمراه مى‌كنند.

از اين آيه برمى‌آيد كه در دين خدا و معرفت حق به كمى و زيادى جمعيت، اعتبارى نيست، زيرا ممكن است حق با اقليت باشد، نه اكثريت، بنا بر اين اعتبار به دليل است.

(إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَ‌): اين مردم مشرك در عقايد و دعوتهاى خود فقط تابع گمان هستند.

(وَ إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ‌): آنها فقط دروغ مى‌گويند: برخى گويند: يعنى از روى دانش سخن نمى‌گويند، بلكه از روى حدس و تخمين. ابن عباس گويد: آنان پيامبر و مؤمنين را به خوردن ميته، دعوت مى‌كردند، مى‌گفتند: چرا چيزى كه خودتان مى‌كشيد، مى‌خوريد، اما چيزى كه خدا مى‌كشد، نمى‌خوريد؟! اين بود گمراهى آنان.