ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٦٤ - مقصود

ندا يعنى چه؟

رسم عرب اين است كه هر گاه ميخواهد در خبر دادن از يك حادثه بزرگ، مبالغه و تاكيد نشان دهد، آن را منادى قرار مى‌دهد. مقصودش اين است كه ديگران را متوجه عظمت آن سازد. مثل:(يا حَسْرَتى‌ عَلى‌ ما فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ) (زمر ٥٦: زهى حسرت و تأسف بر اينكه در پيشگاه خدا تقصير كردم) برخى گفته‌اند اين تعبير، براى استفائه است.

(ساءَ ما يَزِرُونَ‌): به تقدير: «بئس الشي‌ء شي‌ء يزرونه»

مقصود

(قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقاءِ اللَّهِ‌): آنان كه ملاقات و عقاب خداوند را منكر شدند، زيانكارند. در اينجا ملاقات ثواب و عقاب خدا را ملاقات خدا ناميده است و اين استعمال مجازى است. چنان كه ابن عباس و حسن گفته‌اند. برخى گفته‌اند:

مقصود از ملاقات خدا ملاقات جزاى خداست. چنان كه ميفرمايد:(إِلى‌ يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِما أَخْلَفُوا اللَّهَ ما وَعَدُوهُ) (توبه ٧٧: تا روزى كه جزاى خدا را بر اثر خلف وعده خويش ملاقات كنند)( حَتَّى إِذا جاءَتْهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً قالُوا يا حَسْرَتَنا عَلى‌ ما فَرَّطْنا فِيها):

همين كه روز قيامت، بطور ناگهانى، فرا رسيد، با ديدن آن روز هول انگيز و تفاوت اهل ثواب و اهل عقاب، مى‌گويند: زهى حسرت! ما در دنيا عمر خود را تضييع كرديم و كارى براى آخرت انجام نداديم.[١]( وَ هُمْ يَحْمِلُونَ أَوْزارَهُمْ عَلى‌ ظُهُورِهِمْ‌): در حالى كه بار گناهان بر دوش‌

[١]- در مورد مرجع ضمير« فيها» اختلاف است. ابن عباس ضمير را به دنيا، حسن ضمير را به قيامت و سدى به بهشت برگردانده است. يعنى در دنيا يا در عمل مربوط بقيامت يا در طلب بهشت كوتاهى كرده‌ايم. مؤيد قول سوم روايتى است كه اعمش از ابو صالح از ابو سعيد از پيامبر روايت كرده است كه در باره اين آيه فرموده: اهل آتش جاى خود را در بهشت مى‌بينند و ميگويند: يا حَسْرَتَنا ...