ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٨٢ - سخنى از معتقدين به تناسخ

و هيات و خلقت و اخلاق، هم مثل ما باشند. وانگهى چگونه ممكن است حيوانات داراى تكليف باشند، در حالى كه آنها عقل ندارند و تكليف در صورتى صحيح است كه عقل كامل باشد؟!

(وَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا صُمٌّ وَ بُكْمٌ فِي الظُّلُماتِ‌): آنها كه قرآن و ديگر دلايل ما را تكذيب مى‌كنند، كر و لالند و در ظلمات كفر و جهل فرو رفته. راه به منافع دين نمى‌برند. در باره معناى‌(صُمٌّ وَ بُكْمٌ) در سوره بقره، گفتگو كرده‌ايم. برخى گويند: يعنى در آخرت، بكيفر كفرشان، كر و لال و در ظلمات هستند، زيرا اين جمله پس از بيان حشر و قيامت آمده است.

(مَنْ يَشَأِ اللَّهُ يُضْلِلْهُ‌): هر كه را خدا بخواهد گمراه ميكند. اين جمله، مجمل است.

آيات ديگرى در قرآن هست كه اين اجمال را رفع كرده، مى‌گويد: خداوند فاسقان و ظالمان را گمراه ميكند و بر هدايت اهل ايمان مى‌افزايد و راههاى سلامت و ايمنى و وصول بخشنودى خدا را به آنها نشان ميدهد. (بقره ٢٦، ابراهيم ٢٧، مائده ١٦) پس مقصود اين است كه: خداوند هر كه را بخواهد، بحال خود مى‌گذارد و او را از الطاف خود منع ميكند. اين كار را هنگامى مى‌كند كه دلايل روشن براى آنها بيان كند و آنها از قبول آن روى گردان شوند. ممكن است مقصود اين باشد كه خداوند هر كه را بخواهد از راه بهشت و رسيدن به پاداش گمراه ميكند.

(وَ مَنْ يَشَأْ يَجْعَلْهُ عَلى‌ صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ‌): و هر كه را بخواهد رحم ميكند و او را براه بهشت هدايت مى‌كند. يعنى او را براهى هدايت مى‌كند كه مردم مؤمن از آن راه به بهشت مى‌روند.