ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٩٦ - مقصود

استدلال كرده، مى‌فرمايد:

(إِنَّ اللَّهَ فالِقُ الْحَبِّ وَ النَّوى‌): خداوند دانه خشك و بيجان را مى‌شكافد و شاخه گياه را از آن بيرون مى‌آورد. همچنين هسته خشك را مى‌شكافد و از آن نخل و درختان ديگر خارج مى‌سازد. اين معنى از حسن و قتاده و سدّى است. ابن عباس و ضحاك گويند:

يعنى خداوند خالق دانه و هسته است. مجاهد و ابى مالك گويند: مقصود آن شكافى است كه خداوند در هسته و دانه ايجاد كرده و آنها را بدونيم مساوى تقسيم كرده است.

اين خود يكى از شگفتى‌هاى خلقت است.

(يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَ مُخْرِجُ الْمَيِّتِ مِنَ الْحَيِ‌): خداوند گياه تازه سبز و زنده را از دانه خشك خارج مى‌سازد و دانه خشك را از گياه تر و زنده بيرون مى‌آورد.

اين معنى از زجّاج است. عرب، گياه سبز را زنده مى‌گويد. وقتى كه قطع يا خشك شد، آن را مرده مى‌نامند. حسن و قتاده و ابن زيد و ديگران گويند: يعنى خداوند موجودات زنده را از نطفه بيجان و نطفه بيجان را از موجودات زنده خارج مى‌سازد.

اين معنى صحيح‌تر است برخى گويند يعنى مؤمن را از كافر و كافر را از مؤمن جدا ميسازد. برخى گويند يعنى مرغ را از تخم و تخم را از مرغ بيرون ميآورد.

(ذلِكُمُ اللَّهُ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ‌): اين كارها را همه، خداوند انجام مى‌دهد. چرا از حق روى گردان مى‌شويد؟ چرا اين دلايل روشن را رها كرده، بدنبال باطل مى‌رويد؟

چرا تدبّر نمى‌كنيد تا بدانيد كه سزاوار نيست كه ديگرى را در عبادت شريك خداوند قرار دهيد كه به شما نعمت مى‌بخشد، دانه را مى‌شكافد و زراعت را از دانه و هسته بوجود مى‌آورد؟

(فالِقُ الْإِصْباحِ‌): خدايى كه ظلمت و سياهى شب را مى‌شكافد و عمود صبح را از آن بيرون مى‌آورد. اين معنى از بيشتر مفسران است. ابن عباس گويد: يعنى خداوند خالق بامداد است.

(وَ جَعَلَ اللَّيْلَ سَكَناً): ابن عباس و مجاهد و بيشتر مفسران گويند: يعنى خداوند شب را وسيله آرامش و استراحت شما قرار داده است. اينهم يكى از نعمتهاى بزرگ‌