فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٤ - قسامه تعددّ افراد يا تكرار قسم؟*

شيخ طوسى در نهايه مى‌نويسد:

هرگاه اولياى مقتول ، شاهد نداشته باشند و افرادى براى قسامه نيز نداشته باشند، بايد مدعى عليه پنجاه نفر بياورد كه بر برائت او سوگند ياد كنند. اگر پنجاه نفر نداشته باشد، خود او پنجاه بار قسم را تكرار مى‌كند و تبرئه مى‌شود.

محقق در شرائع مى‌نگارد:

قسامه در قتل عمد، پنجاه سوگند است. اگر ولىّ دم به تعداد افراد قسامه(پنجاه نفر) گروهى را داشته باشد، هركدام يك سوگند ياد مى‌كنند و اگر از اين تعداد كمتر باشند، بايد سوگند را تكرار كنند تا عدد قسامه تكميل شود.

قسامه در قتل خطاى محض و خطاى شبه عمد بيست و پنج سوگند است. برخى از فقهاى ما موارد قتل عمد و قتل خطا را يكسان دانسته اند. اين رأى از وثاقت بيشترى برخوردار است؛ امّا تفصيل ميان موارد عمد وخطا در مذهب ما روشن تر است.

اگر مدعيان ، جماعتى باشند، پنجاه سوگند در قتل عمد و بيست و پنج سوگند درقتل خطا ميان آنها به طور مساوى تقسيم مى‌شود.

اگر متّهمان بيش از يك نفر باشند حكم آن مردّد است و روشن تر آن است كه ـ همانند حالت انفراد ـ عليه هريك بايد پنجاه سوگند اقامه شود؛ زيرا هريك از اين افراد به صورت منفرد مورد اتّهام هستند. اما اگر متّهم يك نفر باشد و پنجاه نفر از خويشان خود را حاضر كند كه به برائت او شهادت دهند، هريك از ايشان بايد يك بار سوگند ياد كند؛ ولى اگر كمتر از پنجاه نفر باشند با تكرار سوگند بايد عدد تكميل شود.

اگر ولىّ دم افرادى را براى قسم نداشته باشد و خود او نيز قسم ياد نكند، مى‌تواند متّهم را پنجاه بار قسم دهد و اگر متّهم افرادى داشته باشد كه براى