فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٤٣ - پژوهشى در فقه شيخ طوسى (مبانى فقهى) سيدمهدى طباطبايى

د) آيه نفى سبيل: {ولن يجعل اللّه للكافرين على المؤمنين سبيلا.} (١)

شيخ در تفسير آيه فوق، در تبيان، ابتدا «سبيل» را به دو معنا تفسير مى‌كند: غلبه و قهر، حجت و دلالت.

پس از ذكر آيه شريفه مى‌گويد:

يعنى با چيرگى و شدّت. اگر آن را در مورد زندگانى اين دنيا حمل كنيم، مى‌توان بدين معنا تفسير كرد كه خداوند متعال از نظر حجّت و دليل راهى را براى كفّار قرارنداده است؛ گر چه جايز خواهد بود كه كفّار بر مؤمنان چيره باشند، امّا دراين صورت مؤمنان با در دست داشتن حجّت و دليل پيروز خواهند بود. (٢)

اين معنا را شيخ در كتاب تفسيرى خود از اين آيه داشته است و معناى دوم را، كه حجت و دليل است براى «سبيل» در نظر گرفته و ترجيح مى‌دهد.

با اين بينش به سراغ موارد فقهى استفاده از آيه مى‌رويم و برخورد شيخ را با آن مشاهده مى‌كنيم:

١.جايز نبودن خريد برده مسلمان توسّط كافر (٣)

در كتاب خلاف پس از بيان اين مطلب و ذكر آيه شريفه مى‌گويد:

وهذا عامّ في جميع الاحكام؛ (٤)

اين آيه در همه احكام عموميّت دارد.

اين جمله با همه ايجاز خود ضمن آن كه چگونگى استدلال به آيه را در بردارد،


(١) نساء، آيه١٤١.
(٢) تبيان، ج٣، ص٣٦٤.
(٣) مبسوط ، ج٢، ص١٦٧، كتاب البيوع.
(٤) خلاف، ج٣، ص١٨٨.