بلال[٢٨٩] و جماعة کثیرة و افترقوا على خمس[٢٩٠] عشرة [٢٩١] فرقة [و][٢٩٢] كان من قول أكثر تلك الفرق أنه لم‌يثبت أنّ للحسن بن علي ولد (کذا)،[٢٩٣] و منهم من وقف عليه كما وقفت الواقفية على موسى و منهم من رجع إلى إمامة محمد بن علي،[٢٩٤] و منهم من لحق بالقطعيّة و صاروا فرقاً و ادّعت فرقة السمان هذا أنّ للحسن ولداً غائباً ثمّ اختلفوا بعد فمنهم من زعم أن اسمه علي و منهم من ذکر أن اسمه محمد، و منهم من زعم أنه لايسمّه و لايذكر و اختلفوا في وقت ولادته أيضاً فمنهم من زعم أنّه ولد في اللیلة الّتي مات فیها أبوه و منهم من زعم أنه ولد من جارية تسمّی نرجس، و منهم من زعم أنه ولد من الجارية المعدّلة عند القاضي ابن [٢٩٥] أبي‌الشوارب [٢٩٦] و اختلفوا في حاله فمنهم من زعم [ أنّ ] [٢٩٧] تعالی أخفى خبره عن ذلك [القاضي الذي عدّلت عنده][٢٩٨] و رفعه إلى السماء كما رفع عيسى [بن مريم ] [٢٩٩] و هؤلاء یزعمون أنّ صاحبهم غائب عن هذا العالم[٣٠٠] و منهم من زعم أن ذلك القاضي عرف خبره لكنّه كتمه لما كان أخذ من ماله و منهم من زعم أنّه کان رضیعاً عن وفات أبیه و رووا في ذلک حدیثاً زعموا عن جعفر بن محمد: «إنّکم تبتلون بالرضیع و الجنین» [٣٠١] و منهم من زعم أنّه کان عند وفات أبیه

[٢٨٩] . وی نخست از یاران موثق امام عسکری ٧ بود، ولی پس از شهادت ایشان به دروغ ادعای بابیت کرد و توقیعاتی در لعن وی از سوی امام زمان ٧ صادر شد (ر. ک: معجم الرجال، ج ١٦، ص ٣٠٩ ــ ٣١١).

[٢٩٠] . در نسخه ما: «خمسة» آمده که درست نیست.

[٢٩١] . در نسخه ما: «عشر» آمده که درست نیست.

[٢٩٢] . از عدّة الأکیاس اضافه شد.

[٢٩٣] . در عدّة الأکیاس: «أنه لم‌يثبت للحسن بن علي ولد».

[٢٩٤] . مراد، جناب امامزاده سیدمحمد فرزند جلیل‌القدر امام هادی ٧ است که بسیاری گمان می‌کردند ایشان پس از پدر امام خواهد بود، ولی ایشان در حیات امام هادی ٧ درگذشتند (ر. ک: مکتب در فرایند تکامل، ص ١٣٢ و منابع یادشده در آنجا).

[٢٩٥] . در نسخه ما: «بن» آمده.

[٢٩٦] . درنسخه ما: «ابی الشوازب» یا چیزی نزدیک به آن آمده است (درباره این شخصیت و جریان حضور این کنیز نزد وی ر . ک: کمال الدین، ص ٤٧٤؛ مکتب در فرایند تکامل، ص ١٥٤ ــ ١٥٥).

[٢٩٧] . از عدّة الأکیاس اضافه شد .

١٠. از عدّة الأکیاس اضافه شد .

[٢٩٩] . از عدّة الأکیاس اضافه شد .

[٣٠٠] . دور نیست که گزارش این شخص، صورت دگرگون‌شده و تغییر‌یافته برخی وقایع پس از ولادت امام زمان ٧ باشد؛ از جمله این‌که ایشان پس از ولادت به وسیله برخی ملائک به آسمان‌ها برده شدند و مدتی در آن‌جا بودند (ر. ک: کمال الدین، ص٤٢٥ و ٤٢٨ ــ ٤٢٩). روشن است که معتقدان به امامت یک شخص نمی‌توانند قائل به این باشند که وی مطلقاً حضور فیزیکی در دنیا ندارد و حتی با فرض اعتقاد به غیبت، باز هم این به معنای غیبت از دنیا و عدم حضور در آن نیست؛ بنابراین، گزارش یاد‌شده در متن نمی‌تواند تصویر دقیقی از این اعتقاد باشد.

[٣٠١] . برای این حدیث، ر. ک: المقالات و الفرق، ص ١١٤؛ الغیبة نعمانی، ص ١٨٥(در هر دو منبع از امام رضا ٧ ).