دانش طب و علوم همگن آن، که زاییدة روش تجربی و عقلانی است، گستردگی خاصی دارد. بی‌شک، این ادعا که تمام نیازهای بشر در این عرصه از سنت علوی برآورده شود، ادعایی اثبات‌ناشدنی است؛ البته پیشوایان دین اسلام با علم لدنی و ارتباط با عالم غیب، از علوم گوناگونی چون علم طب و بهداشت برخوردارند، اما در آنچه از سنت و سیرة آنان به دست ما رسیده است، نمی‌توان پاسخ تمام پرسش‌های پزشکی را جویا شد.[٤٥٧]

پس بحث جای‌گزینی طب درمانیِ برآمده از نصوص اسلامی با پزشکی جدید، نمی‌تواند بحث صحیح و معتبری باشد، یعنی کمیت و کیفیت احادیثی که به دست ما رسیده، به گونه‌ای نیست که با آن نظام جامع پزشکی اسلامی، ارائه دهیم.

گروهی دیگر از منادیان طب اسلامی، به‌جای قرآن و حدیث - که بحث آن گذشت - ، به کتب پزشکان در طول دوران تمدن اسلامی استناد می‌کنند. در ادامه ادعای اسلامی‌بودن طب برآمده از این منابع، بررسی می‌شود.

استناد به کتب پزشکان دوران تمدن اسلامی

گروه بسیاری از منادیان طب اسلامی به جای استناد به منابع اسلامی، یعنی قرآن، سنت و حدیث، به کتب پزشکان مسلمان و یا حتی غیرمسلمان![٤٥٨] در طول دوران تمدن اسلامی استناد می‌کنند. در حالی که مطالب خلاف شریعت اسلامی در کتب ایشان کم نیست؛ برای نمونه، خوردن محرماتی مثل: گِل و خاک، گوشت افعی، تخم لاک‌پشت، بیضة بعضی حیوانات، شراب، آب سرگین الاغ، گوشت و خون خرس، خون بز و... از نسخه‌هایی است که در طب سنتی تجویز شده[٤٥٩] و در کتب بزرگان این طب وجود دارد. برای مثال، در کتاب قانون، دربارة «شراب»، چنین آمده:

أجوده العتيق الرقيق الصافي العنبي، و يختلف تناوله بحسب الأمزجة... و الأفضل أن يأخذ الإنسان من الشراب بقدر معتدل، إذ في إكثاره مضرة عظيمة ... .

و در ادامه، اثرات درمانی مختلف آن ذکر شده است.[٤٦٠] این در حالی است که در

[٤٥٧]. دانشنامة امام علی٧، ج ٣، ص١٢٤ (مقالة «قلمرو دین» به‌ قلم حجة‌الاسلام‌والمسلمین دکترعبدالحسین خسروپناه).

[٤٥٨]. برای مثال زکریای رازی، که از بزرگان طب سنتی ایرانی است، بنا بر برخی اقوال، نبوت را قبول نداشته است.

[٤٥٩]. ر.ک: مقاله «معرفی و نقد دایرةالمعارف طب اسلامی».

[٤٦٠]. نک: القانون فی الطب، ج٢، ص١٤٨.