حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٨٠ - استثنای ابنوليد و تأثير آن در اعتبار بصائرالدرجات

 

بارز‌ترين آن مقالة آقاي حسن انصاري قمي است، نقد و ارزيابي می‌شود.

منشأ اشكال غلوّ

منشأ بروز اشكال غلوّ در مورد بصائرالدرجات، عبارت رجال نجاشی است، كه باعث شده شماري از بزرگان مانند محمدتقي مجلسي درباره بصائرالدرجات اظهاراتي داشته باشند.

نجاشي در رجال در طريق رسيدن خود به كتب صفّار مي‌گويد:

أخبرنا بكتبه كلّها ما خلا بصائرالدرجات أبوالحسين علي بن احمد بن محمد بن طاهر الأشعري القمي قال: حدّثنا محمد بن الحسن بن الوليد عنه بها. و أخبرنا أبوعبدالله بن شاذان قال: حدّثنا احمد بن محمد بن يحيى عن أبيه عنه بجميع كتبه و ببصائرالدرجات. [١٦١]

با دقت در عبارت مزبور، معلوم می‌شود كه نجاشي از دو راه به كتب دسترسی پیدا کرده است:

اول: از طريق ابوالحسين علي بن احمد بن محمد بن طاهر قمي ـ كه همان ابن ابي جِيد قمي است ـ از ابن‌ولید از صفّار؛ در اين طريق نجاشي تصريح دارد كه ابن‌ولید همة آثار صفّار جز بصائرالدرجات او را روايت مي‌كرده؛ يعني ابن‌ولید در اجازة روايي‌اش براي ابن ابي‌جيد كتاب بصائر را استثنا كرده است.

دوم: از طريق احمد بن محمد بن يحيي الأشعري از پدرش، محمد بن يحيي العطار؛ در این طريق محمد بن يحيي العطار، همة آثار صفّار و از جمله بصائر را از صفّار روايت كرده است.

محمدتقی مجلسي‌ره پس از نقل دو طريق نجاشي به صفّار گويد:

و الظاهر أنّ عدم رواية ابن‌الوليد لكتاب بصائرالدرجات لتوهّمه أنّه يقرب من الغلوّ فيهم؛[١٦٢]

احتمال دارد محمد بن حسن وليد، بصائر را به دليل «غلوّ» و زياده‌ازحدگويي در شأن ائمه: در اين كتاب روایت نکرده است.

تعبير نجاشي درباره طريق ابن‌ولید موجب اين سوءبرداشت شده است كه كسي


[١٦١]. رجال‌النجاشي، ص ٣٥٤، رقم ٩٤٨.

[١٦٢]. روضةالمتّقين، ج١٤، ص٢٤٠.