حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٨٦ - استثنای ابنوليد و تأثير آن در اعتبار بصائرالدرجات

سهو براي پيامبر اكرم٦ بودند و نيز صفات و فضايل بسيار ديگري براي ائمه: ثابت مي‌كردند كه قمي‌ها آن‌ را انكار كرده و طرف مقابل خود، يعني قمي‌ها را به تقصير و كوتاهي در معرفت پيامبر٦ و ائمه متهم دانسته‌اند. شيخ مفيد دربارة كلام ابن‌ولید گويد:

فَإِنْ صَحَّتْ هَذِهِ الْحِكَايَةُ عَنْهُ فَهُوَ مُقَصِّرٌ مَعَ أَنَّهُ مِنْ عُلَمَاءِ الْقُمِيِّينَ وَ مَشِيخَتِهِمْ‌؛[١٧٢] اگر اين نقل قول از او صحيح باشد، او مقصّر است با اين‌كه او از علما و مشايخ [بزرگ] قم است.

جالب آن است كه بعضي از اموری كه باعث مي‌شد شخصي از سوي قمي‌ها به غلوّ متهم شود، اعتقاداتي دربارة ائمه: است كه هم‌اكنون جزء ‌ضروريات يا مثل ضروريات مذهب شيعه شمرده مي‌شود.[١٧٣]

ثالثاً: در مورد كتاب بصائر گفته شده: زياده‌گويي در شأن اهل‌بيت: و غلوّ است؛ اما بگوييم اين كتاب حتي به رتبة واقعي اهل‌بيت: نيز نزديك نشده است، و اين حقيقتي است كه بسياري از عالمان شيعي بدان اعتراف کرده‌اند.[١٧٤]

پاسخ اشكالات ديگران مبني بر استثنائات ابن‌ولید

اول: در مقالة «مدخل مطالعه‌اي تفصيلي بصائرالدرجات و هويت نويسندة آن» چنين آمده:

بر فرض كه ابن‌ولید نسبت به تعدادي از احاديث بصائرالدرجات ترديد داشته است، مي‌توانسته مانند كتاب نوادرالحكمة محمد بن احمد بن يحيي الاشعري، شماري مختص از احاديث كتاب را نقد و استثنا كند و مابقي كتاب را براي شاگردانش روايت نمايد.

نقد: قياس بصائر با نوادرالحكمه، قیاسی مع‌الفارق است؛ زيرا نوادر الحكمه كتابي جامع بوده است[١٧٥] كه ابن‌ولید بخشي از آن را كه به ديدگاه وي مشتمل بر «تخليط» بوده و يا


[١٧٢]. تصحيح اعتقادات الإمامية، ص١٣٥.

[١٧٣]. غاليان، كاوشی در جريان‌ها و برآيندها، ص٣٤٢. به نقل از: تنقيح‌المقال، ج١، ص٢١٢.

[١٧٤]. نك: روضةالمتّقين، ج١٤، ص٢٤٠.

[١٧٥]. محدثان قم اين كتاب را به جهت اين‌كه داراى احاديثى درباره همة موضوعات دينى و مذهبى بوده، «دبّة الشبيب» مى‌گفته‌اند. به خاطر آن‌كه فردي به نام «شبيب» در قم مي‌زيسته و دبّه‌اى داشته داراى خانه‌هاى بسيار، و هر نوع روغنى از وى مي‌خواستند از همان دبّه مي‌داده؛ از اين رو اين كتاب را به آن دبّه تشبيه كرده‌اند (نك: رجال‌النجاشي، ص٣٤٨، رقم٩٤٩).