در نظام فكري اسلام، حديث بعد از قرآن، مهم‌ترين منبع شناخت شريعت و معرفت به شمار مي‌آيد[٣٦]. اهميت و ضرورت بهره‌مندي از آموزه‌هاي حديث، به عنوان يكي از مباني فكري، نزد دانشيان مسلمان در تمامي دانش‌هاي اسلامي، امري پذيرفته‌شده است؛ و از آن‌جا كه اسلامي تلقي شدن دانش يا نظريه‌ای در فرهنگ اسلامي، وابستگي شديدي به تعلق و حضور حديث - افزون بر قرآن- در بنيادهاي نظري آن دارد[٣٧]، دانشوران مسلمان خود را بي‌نياز از شناخت حديث و مسائل آن ندانسته و هماره حديث‌پژوهي را در قالب جريان پويايي، مورد توجه و اهتمام نظري[٣٨] و عملي خود قرار دادند، و از گذشته تا به امروز دستاوردهاي حديث‌پژوهي آنان در تارك تراث اسلامي مي‌درخشد[٣٩]. اين تلاش‌ها و كوشش‌ها خود دليلي استوار و نشاني گويا بر پيش‌فرض اعتبار و حجيت حديث نزد عالمان مسلمان دارد كه مبتني بر آن، به پژوهش درباره حديث پرداخته‌اند[٤٠]. در ميان برخي از متفكران اسلامي در قرن دوم و نهم هجري[٤١]و كم و بيش در دوره معاصر، حديث‌پژوهي گاه با مسائل و شبهاتي همانند تشكيك در حجيت سنت[٤٢]، قرآن‌بسندگي[٤٣]، دوگانگي منبعيت كتاب و سنت[٤٤]، عصري‌بودن سنت و... روبه‌رو شد، و نقدها و پاسخ‌هاي از سوي موافقان و مخالفان را برتابيد[٤٥] كه مي‌توان از اين جريان به عنوان چالش دروني كوتاه مدت‌حديث‌پژوهي در جهان اسلام ياد كرد. با اين‌كه اين جريان ريشه‌اي تاريخي و كهن دارد، لكن با استقبال چنداني مواجه نشد.

[٣٦]. ر.ك: مكانة السنة فی الاسلام؛السنة النبویة الشریفة حقیقتها و مكانتها عند المسلمین؛ السنة و مكانتها فی التشریع الاسلامی.

[٣٧]. ر.ك: الحديث النبوي و منزلته في الفكر الاسلامي المعاصر؛ السنّة حجیتها و مکانتها فى الاسلام و الردّ على منکریه.

[٣٨]. دانش های حدیثی؛ گذشته، حال، آینده,ص٢ – ٢٤.

[٣٩].تاريخ نگارش هاي عربي, ج١,ص١٢٣ به بعد.

[٤٠]. در باب نظريه اعتبار در علوم حديث بنگريد: نظرية الاعتبار في العلوم الإسلامية,ص٢٦٥- ٣٩٩.

[٤١]. الام, ج٧, ص ٢٨٧؛ مفتاح الجنه فی الاحتجاج بالسنة.

[٤٢]. آثار متعددي در اثبات اعتبار سنّت در انديشه اسلامي نوشته شده است, براي نمونه بنگريد:حجیة السنة؛السنة النبویةحجیة السنّة؛السنّة حجیة و تدویناً؛ السنّة بين الاصول و التاريخ.

[٤٣].القرآنیون و شبهاتهم حول السنّة؛جريان‌شناسي قرآن بسندگي در دو قرن اخير نگاهي به شبه قاره هند و كشورهاي عربي؛الإسلام هو القرآن وحده (آراء و أفکار)؛ رابطه متقابل کتاب و سنّت,ص ٢٠٧- ٢٢١؛نظریة السنة فی الفکر الامامی الشیعی التكون والصیرورة, ص٦١٢- ٦٣٨ .

[٤٤]. دوگانه انگاری منبعیت حجیت قرآن و سنت,ص٢٥١- ٢٨٨.

[٤٥]. براي گزارشي جامع از اين كوششها بنگريد: دانشنامه جهان اسلام, ج١٢, ص٧٥٦ به بعد.