حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٩٢ - عقیق اندر یمن (بازیابی احادیث کتابهای مفقود امامیه در کتاب المحیط )

مقدمه

شیخ‌الطائفه ابوجعفر محمد بن حسن طوسی در کتاب گران سنگ خود العدّة‌في أصول‌الفقه، به هنگام سخن از عدالتی که باید در راوی خبر وجود داشته باشد و چند و چون آن، از حالتی سخن به میان می‌آورد که راوی عامی روایتی را از ائمه ٧ روایت کند‌. در این حالت با روایت وی چگونه باید برخورد کرد‌؟

مضمون سخن شیخ در این باره آن است که: اگر راوی در اصل مذهب با ما مخالف بود، ولی از ائمه ٧ روایت کرده بود، در آنچه نقل کرده است می‌نگریم : اگر از طریق راویان ثقه روایتی مخالف آن نقل شده بود، واجب است آن را وا‌نهیم و اگر دلیلی برای ردّ روایت راوی عامی در دست نبود و بلکه روایتی در تأیید آن هم روایت شده بود‌، واجب است بدان عمل شود. و اگر از راویان امامی نه در موافقت و نه در مخالفت با روایت عامی نرسیده بود و امامیه نیز در آن موضوع دیدگاهی شناخته‌شده نداشتند، باز هم واجب است به آن روایت عامی عمل نمود. شیخ در این جا به حدیثی از امام صادق ٧ اشاره می‌کند‌: «‌لما رویى عن الصادق ٧ أنه قال‌:‌إذا نزلت بكم حادثة لاتجدون حكمها فيما رُوي عنا فانظروا إلى ما رووه عن علي ٧ فاعملوا به». شیخ سپس می‌افزاید: به همین دلیل، شیعیان به روایت راویان سنی از ائمه در موارد عدم وجود معارض عمل می‌کرده‌اند‌.[١٧٩]

چنان‌که می‌دانیم روایتی که شیخ از امام‌صادق ٧ نقل می‌کند، تا کنون در منابع پیش از عدّة الأصول یافت نشده است و جوامع متأخر نیز به هنگام نقل این روایت همگی به عدّة الأصول، نخستین منبع این حدیث‌ارجاع می‌دهند.[١٨٠]

شایان ذکر است، از این روایت هم در کتاب های اصولی و هم در کتاب های فقهی سخن به میان آمده است وبسیاری از دانشمندان و فقهای سده‌های اخیر شیعه نیز به این روایت، دست‌کم به عنوان مؤید در بحث‌های علمی خود استشهاد کرده‌اند.[١٨١]


[١٧٩] . عدّة‌الاصول، ج ١، ص ١٤٩ــ ١٥٠.

[١٨٠] . برای نمونه: وسائل‌الشیعه، ج ٢٧، ص ٩١؛ بحارالانوار، ج ٢، ص ٢٥٣، جامع‌أحادیث‌الشیعه، ج ١، ص ٢٢٣.

[١٨١] . برای نمونه: وصول‌الاخیار، ص ١٧٩؛ (بدون ذکر کتاب العدة شیخ)؛ روضة المتقین، ج ١٤، ص ٤٠٩؛ التفسیر الصافی، ج ١، ص ٧٥، جامع الشتات، ص ١٦٩؛ عوائد الایام، ص ٤٢١ ــ ٤٢٢، کتاب الطهارة، ج ١، ص ٤٥١؛ تأریخ الفقه الإسلامی و ادواره، ص ١٦٥ (بدون ذکر العدّة).