حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٨٧ - استثنای ابنوليد و تأثير آن در اعتبار بصائرالدرجات

منفردات را استثنا كرده، امّا روايات ديگر، از جمله روايات فقهي آن كتاب، نيازي به استثنا نداشته است.

دوم: در ادامة همان مقاله آمده است:

در مابقي احاديث چرا بايد ابن‌ولید كه خود ريشة آن احاديث را مي‌شناخته و يا خود در كتاب‌هايش و يا در طرق و اثبات، خود آن‌ها را روايت مي‌كرده، برخوردي چنين داشته باشد؟ پس مسئله اصلاً چنين نيست و عبارت نجاشي مي‌تواند مفهومي ديگر داشته باشد؛ نجاشي در رجالش فهرستي از آثار صفّار را نام مي‌برد كه اين فهرست آثار را از طرق متعددي و از جمله دو طريق يادشده، در ثبت خود داشته است؛ اما در يكي از اين دو طريق، كه طريق ابن‌ولید قمي بوده، نام بصائرالدرجات نيامده بود و در طريق دوم، كه طريق احمد بن محمد بن يحيي العطار از پدرش بوده، نام كتاب ذكر شده بود. بدين ترتيب، او در بيان سند روايي خود اين تصريح را لازم ديده كه ابن‌ابي‌جِيد از ابن‌ولید همة آثار صفّار به‌جز بصائر را روايت كرده است. اين امر دليلي بر اين نيست كه ابن‌ولید بصائر را روايت نمي‌كرده، بلكه تنها دليل آن است كه ابن‌ابي‌جيِد در اجازه‌اي كه از ابن‌ولید داشته، نامي از بصائر را نياورده است.

نقد: درست است كه در طريق احمد بن محمد بن يحيي العطار نام كتاب بصائر ذكر شده است، ولي اين طريق مربوط به احمد بن محمد بن يحيي العطّار است، نه براي طريق ابن‌ولید كه بصائر را استثنا كرده و در طريق اول نجاشي تصريح دارد كه ابن‌ولید در اجازة روايي‌اش براي ابن‌ابي‌جيد كتاب بصائر را استثنا كرده است. آيا اين تصريح بر استثنا از جانب ابن‌ولید براي ابن‌ابي‌جيد اين معنا را دارد كه ابن‌ابي‌جيد در اجازه‌اي كه از ابن‌ولید داشته، نامي از بصائر را نياورده بود؟! تعبير نجاشي چنين است:

أخبرنا بكتبه كلّها ما خلا بصائرالدرجات أبو الحسين علي بن احمد بن محمد بن طاهر الأشعري القمي قال: حدثنا محمد بن الحسن بن الوليد عنه بها. و أخبرنا أبوعبدالله بن شاذان قال: حدثنا احمد بن محمد بن يحيى عن أبيه عنه بجميع كتبه و ببصائرالدرجات.

در اين تعبير به طور صريح نجاشي مي‌گويد: «أخبرنا بكتبه كلّها ما خلا