حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٤٢ - گونهپژوهی پژوهشهای فقهالحدیثی خاورشناسان
نمادشناسي فرهنگي، زبانشناسي و فقهاللغه دارند، به چنين پژوهشهايي در معناشناسي اصطلاحات بنيادي روايات فقهي دست زده و مقالات جالبي را در اين حوزه سامان دادهاند. در مقالهاي، برخي از واژگان «سوگند» در زبان عربي همانند: حِنث، برّ و تحنّث، كه در باب شهادت، سوگند و كفّارات در فقه اسلامي كاربرد فراوانی دارند، معناشناسي شده است. نُرمَن كالدر[٦٦]در مقالة «حِنث، برّ و تحنّث: جُستاري در باب واژگان قَسَم زبان عربي[٦٧]»، به تبيين دقيق گسترة معنايي اين واژگان با روشي تاريخي- تحليلي پرداخته است. نويسنده از متون متعدد لغوي، روايي، تاريخي و فقهي در تبيين موضوع بهره جسته است. كلمة «حِنث» در روايات و كتب فقهي بيشتر در باب قَسم و نذر به كار ميرود و از حيث موضوعي تنوع داشته و در باب طلاق و عبادات، انواعي از آن ديده ميشود. كيستر در مقالة خود دربارة «تحنّث»- كه به پاس تأليف آن از وي تجليل شد-، «حِنث» را برگرفته از ريشه «تحنّث» و به معناي «گناه» گرفته است. مونتگمري وات نيز پيش از كيستر احتمال داده بود كه تحنّث، نقض عهد يا قصور در انجام سوگند باشد و عموماً بيشتر به عنوان گناه شناخته شده است. در روايات اسلامي نيز همين معاني از «تحنّث» منعكس شده است. نُرمَن ميكوشد تا نشان دهد، خاورشناساني چون كيستر و وات در مفهومشناسي اين واژگان دقت كافي نداشتهاند و نوشتة وي به گونهاي انتقادي استدراكي بر ديدگاههاي آندو در اين مسئله به شمار ميآيد. همچنين «تحنّث» اصطلاحي است که در بيان احوالات عبادي- عرفاني پيش از بعثت پيامبر٩در برخي از روايات و منابع سيرهنگاري اسلامي گزارش شده است، م.ج.كيستر[٦٨]در مقاله «جستاري در باب
[٦٦]. Norman Calder.
پژوهشگر فقه و حديث. از ايشان مقالات و كتابهاي متعدد در مجلات به چاپ رسيده است. وي از نويسندگان كتاب «Classical Islam» و «Interpretation and Jurisprudence in Medieval Islam » بوده است. رابرت گليو شاگرد كالدر در مقاله اي به معرفي انديشه و آثار استاد خود پرداخته است. بنگريد:
Norman, Calder The Islamic Inheritance System ,Robert Gleave Islamic Law and Society, Vol. ٥, No. ٣, pp. ٢٨٣-٢٨٤.
[٦٧]. BSOAS, Vo ٥١, No ٢, pp ٢١٤- ٢٣٩.
[٦٨]. M.J.Kister.
علاقهمند به مطالعات تاريخ پيش از اسلام و فرهنگ عصر جاهلي. از وي تا كنون كتابهايي چون: مطالعاتي در جاهليت و اسلام نخستين, جامعه و دين از جاهليت تا اسلام, مفاهيم و ايده هاي آغاز اسلام, و مقالاتي چون الحيرة, به چاپ رسده است. او در آثار خود ميكوشد پيوند و تاثير پذيري آموزه هاي اسلامي از باورهاي جاهلي را نشان دهد.