حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٤٠ - گونهپژوهی پژوهشهای فقهالحدیثی خاورشناسان
جايگاه و حقوق زن انجام داد و تا حدي اين تلاشها به نتيجه رسيد، لكن پس از رحلت پيامبر٩ نوعي بيتوجهي به مسئله زنان در ميان برخي از صحابه به وجود آمد و به تدريج در عصر بنياميه به شدتِ اوج خود رسيد. در دورة بنياميه، اعتبار و منزلت پيشين زن عرب در عصر پيامبر٩، در ساية استفادههاي ابزاري از زن به خاطر مطامع دنيوي، به فراموشي سپرده شد.
در زمينه فقه جزائي ميتوان به مقالة جالبي در بررسي پيشينه فرهنگي رجم فرد زناكار- از مسائل فقه جزائي- با عنوان «ابنقتيبه و ميمونها[٦١]» اشاره كرد كه مورد توجه مايكل كوك[٦٢]، از خاورشناسان حديثپژوه معاصر، قرار گرفته است. موضوع اين مقاله، بررسي فقهالحديثي روايتي مربوط به زناي حيوانات و انجام حكم رجم از سوي ميمونها است؛ موضوع اين روايتِ گزارششده در كتاب تأويل مختلفالحديث ابنقتيبه، داستاني است كه مطابق آن گروهي از ميمونها، يك ميمون مؤنثِ زناكاری را سنگسار ميكنند. راوي داستان- كه خود شاهد وقوع آن بوده است- زمان آن را پيش از اسلام گفته است. کوک، مقالة خود را تفسيري درازدامن بر متن اين حديث كوتاه از تأويل مختلفالحديث، خوانده است. وي پيش از اينكه به سراغ داستان ميمونها برود، درونماية آن را از منظر عقلاني تحليل كرده و عوامگرايي و سادهانديشي برخي از مسلمانان را، زمينهساز زايش و بالندگي چنين احاديثي در فرهنگ اسلامي دانسته است. بررسي ريشههاي تاريخي باورهاي مذهبي دورة آغازين اسلام، نقش خردورزي و نقلگرايي در زايش باورها و پندارهاي فرهنگي و مواجهة اسلام نخستين، پيشامدرن و ميانه با پديدة اختلاف باورهاي فرهنگي رايج در جامعه، از مباحث مقدماتي مقالة وي به شمار ميآيد. نويسنده در ادامه، عصر ابنقتيبه را از لحاظ فرهنگي، اعتقادي و حديثي مورد تحليل قرار داده و به سراغ زمينههاي نفوذ داستان گزاف، اسطوره و خرافات در باورهاي عمومي رفته است و داستان سنگسار ميمون در روايت ابنقتيبه را نماد نفوذ باورهاي عمومي در حديث دانسته است. بررسي آرای ابنقتيبه و ديگر
[٦١] . STUDIA ISLAMICA, No ٨٩, pp ٤٣-٧٤.
[٦٢]. Michael Cook ..
استاد دانشگاه پريسنتون امريکا؛ پژوهشگر تاريخ و فرهنگ اسلامی و مولف چندين كتاب و مقاله در حوزه حديث.