حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٩٠ - تاریخگذاری سندی احادیث «رفع عن أمتّی» در منابع عامّه


نتیجه‌گیری

نوشتار حاضر به نتایج ذیل دست یافته است:

١. در تطبیق روش تاریخ‌گذاری سندی بر احادیث رفع، دورۀ احتمالی پیدایش هر حدیث تعیین شد. ملاک تاریخی ینبل- کثرت نقل- همواره به نتایج روشنی دست نمی‌یابد. این نکته در احادیثی که از اسناد اندکی برخوردارند، خودنمایی می‌کند.

٢. نگاه تاریخی به حدیث و در پی آن، روش‌های تاریخ‌گذاری احادیث، با چالش‌های فراوانی مواجه است. چالش عمده در تاریخ‌گذاری، ناکافی‌بودن یک روش به‌تنهایی است؛ مگر آنکه دستیابی به یقین تاریخی را از پیش ناممکن و یا اصالت با جعل دانسته شود.

٣. کاربرد حدیث‌پژوه برای خاورشناسان صحیح نیست؛ بلکه باید آنان را تاریخ‌پژوه دانست. خاورشناسان حدیث را تنها یک سند تاریخی و ادبی می‌دانند که باید تاریخ و دوره آن، جهت مطالعات تاریخی تعیین شود.

٤.