وضع الحدیث: معیارهای شناسایی وضع (جعل) و پی‌بردن به وقوع وضع در روایات، در حقیقت از لوازم تحلیل رجالی و نقد محتوایی است. با این حساب، می‌توان وضع‌ الحدیث را مرتبط با اعتبارسنجی و یکی از نتایج دانش رجال و نقد الحدیث دانست. قابل ذکر است آنچه که در منابع آموزشی این دانش مورد بحث قرار می‌گیرد، از جمله: شواهد وقوع وضع و علل گسترش آن، تأثیرات و نشانه‌های وضع، انگیزه‌های وضع، شیوه‌ها و قالب‌های وضع و... را می‌توان در دانش‌های مرتبط با صدور و تدوین حدیث بحث کرد.

علل الحدیث: هر از گاهی، مشکلات و ابهاماتی مخفی در متن یا سند حدیث رخ می‌دهد که وصول یا فهم آن را با مشکل مواجه می‌سازد. محدثان در سده‌های اولیه، دانشی با عنوان «علل ‌الحدیث» را بنا نهادند و وظیفه بررسی این‌گونه روایات را به آن سپردند. پس از شکل‌گیری و ساماندهی دانش‌های حدیثی، بررسی معضلات سندی، به دانش رجال و یا درایة ‌الحدیث و بررسی معضلات فهم، به دانش فقه ‌الحدیث سپرده شد. ازاین‌رو ماهیت استقلالی را نمی‌توان برای آن برشمرد. این دانش در اهل‌سنّت همچنان دارای جایگاهی ویژه و تألیفاتی قابل توجه است و بیشتر مباحث آن، معطوف به معضلات سندی و آفت‌هایی است که در مرحله نقل و کتابت حدیث دامن‌گیر آن می‌باشد.

فهرست‌نگاری: از اواخر قرن دوم، بررسی صدور و اطمینان به حدیث در میان محدثان شیعه بیشتر به تحلیل کتابشناسی حدیث معطوف گشت؛ یعنی نقد و بررسی متن حدیث بر اساس کتاب و نسخه‌های مختلف آن و نه بر پایه سلسله راویان حدیث. شیوه نقد محدثان شیعه که بر تحلیل اثر مکتوب استوار بود، در کنار نوع نگارشی رجالی، به ایجاد نوع نگارشی فهرست انجامید که از آن به «تحلیل فهرستی» نیز یاد می‌شود.[١٢٨] علی‌رغم این‌که تحلیل

[١٢٨] . علمای شیعه قبل از شیخ طوسی و شیخ نجاشی (قرن پنجم) که دو کتاب فهرستی تدوین نموده‌اند، هشت کتاب ذیل را در زمینه علم فهرست تدوین نموده‌اند: فهرست سعد بن عبد الله الاشعری، فهرست عبد الله بن جعفر الحمیری، فهرست حمید بن زیاد النینوائی، فهرست محمّد بن جعفر بن بطّة، فهرست محمّد بن ‌الحسن بن الولید، فهرست جعفر بن محمّد بن قولویه، فهرست الشیخ الصدوق، فهرست احمد بن عبدون. این فهارس هشت‌گانه اخیرا احیا و در کتابی با عنوان «فهارس‌الشیعه» از سوی موسسه کتابشناسی شیعه منتشر شد. کتاب‌های متأخر و معاصری چون: معالم‌العلماء، الفهرست منتجب‌الدین (قرن٦) و الذریعة الی تصانیف‌الشیعه (قرن١٤) نیز در همین عِدادند.