در پاسخ امام(ع)، درباره مكان است و معقول نیست كه امام(ع) برخلاف سؤال پاسخ دهند. با تخریج این حدیث روشن شد كه در این حدیث تصحیفی رخ داده است؛ زیرا شیخ صدوق روایت مزبور را با سند خود از «محمد بن حسین بن أبی‌الخطاب از احمد بن محمد بن أبی‌نصر» نقل كرده است[٤٢٩] و در آن به‌جای، «متی کان و کیف‌ کان»،‌ «أَین کان‌ وَ کیف کان‌» آورده است.

٦. شناخت موارد نسخ در روایات

نسخ، یعنی برداشتن یک حكم شرعی به وسیلۀ حكم شرعی دیگر به‌گونه‌ای كه اگر حكم دوم نبود، حكم اول ثابت می‌ماند.[٤٣٠] یکی از موارد جواز نسخ، نسخ سنّت با سنّت است.[٤٣١] بنابراین، شناخت روایات نسخ‌شده از اهمیّت ویژه‌ای برخوردار است. یکی از کارکر‌دهای تخریج حدیث، شناسایی روایات ناسخ و منسوخ است.

محمد بن مسلم به نقل از امام باقر(ع) از رسول خدا(ص) نقل می‌کند:

نَهَى أَنْ تُحْبَسَ لُحُومُ الْأَضَاحِی فَوْقَ ثَلَاثَةِ أَیامٍ؛ پیامبر از نگهداری گوشت قربانی بیش از سه روز منع کردند.[٤٣٢]

با تخریج محتوایی این حدیث به‌دست می‌آید که روایت دیگری از آن حضرت نقل شده که حکم فوق را نسخ می‌کند. أبی‌صباح کنانی می‌گوید امام صادق(ع) فرمودند:

نَهَى رَسُولُ اللَّهِ(ص) عَنْ لُحُومِ الْأَضَاحِی بَعْدَ ثَلَاثٍ ثُمَّ أَذِنَ فِیهَا قَالَ كُلُوا مِنْ لُحُومِ الْأَضَاحِی بَعْدَ ثَلَاث وَ ادَّخِرُوا؛[٤٣٣] رسول خدا(ص) از خوردن گوشت قربانی بعد از سه روز منع کردند ولی بعداً اجازه دادند و فرمودند: از گوشت‌های قربانی بعد از سه روز بخورید و آن را ذخیره کنید.»

بنابراین، با یافتن مشترکات حدیثی فریقین، تعیین مراد واقعی معصوم(ع)، به‌دست‌آمدن سبب صدور حدیث، یافتن علل اعراض از روایات، کشف ارتباط صدر و ذیل روایت و شناخت روایت‌های ناسخ و منسوخ از دست‌آوردهای تخریج است که موجب اعتباربخشی متن احادیث می‌شود.

[٤٢٩]. التوحید، ص١٢٥، ح٣.

[٤٣٠]. «و هو رفع‌ الحكم‌ الشرعی‌ بدلیل شرعی‌ متأخّر». (زبدة الأصول، ص٣٩٨). «انّ النسخ عبارة عن رفع‌ الحكم‌ الشرعی‌ بدلیل شرعی متأخر على وجه لولاه لكان ثابتا». (إرشاد العقول الى مباحث الأصول، ج‌٢، ص٦٣٢).

[٤٣١]. ر.ک: العدة فی أصول الفقه، ج‌٢، ص٥٣٧؛ مختصر التذكرة بأصول‌الفقه، ص٤٣.

.[٤٢٥] الإستبصار فیما اختلف من الأخبار، ج٢، ص٢٧٤، ح٣.

[٤٣٣]. همان، ج٢، ص٢٧٤، ح٢.