دانش‌های زیرمجموعه این شاخه، به بررسی و تحلیل سرنوشت حدیث از ابتدای صدور آن تا زمان حاضر در مناطق مختلف و انعکاس آن در منابع حدیثی می‌پردازد. سه دانش ذیل، عهده‌دار بررسی موارد فوق است:

١ـ تاریخ صدور حدیث

دانش «تاریخ صدور حدیث» به بررسی موضوعات، قالب‌ها و شیوه‌هایی که معصومان؟عهم؟ جهت ارائه معارف حدیثی انتخاب کرده‌اند، می‌پردازد. این دانش همچنین تأثیرات وقوع رخدادهای اجتماعی را بر ارائه معارف حدیثی از سوی ائمه؟عهم؟ مانند: شکل‌گیری فرقه‌ها و یا تغییر فرهنگ عمومی مردم، به بحث می‌نشیند. به دیگر بیان می‌توان گفت یکی از مهم‌ترین رسالت‌های این دانش، شناخت کلی فضای صدور احادیث[١٠٤] است.

بر اساس نظر اندیشمندان این وادی، تاریخ صدور حدیث را می‌توان به سه دورۀ «تولد و شکل‌گیری» (از عصر رسول‌الله(ص) تا امام سجاد(ع)، دورۀ «شکوفایی» (عصر

[١٠٣] . رؤوس ثمانیه یک دانش عبارت است از: «غرض، فایده، جنس، وجه تسمیه، مدوّن، فهرست ابواب، مرتبت، انحای تعلیمیه». صدرالمتألهین، تعریف و موضوع را به خاطر اهمیتشان به این رؤوس اضافه کرده‌ است. مهم‌ترین مسائل مطرح در فلسفه علم بدین شرح است: «ماهیت علم، موضوع و قلمرو، ساختار، کارکرد، سیرتطور، مبانی، روش‌ها و گرایش‌های درونی، ارتباط علم با دیگر علوم». در اینکه فلسفه ‌علم، تخصص و توسعه‌یافته و پیشرفته رؤوس ثمانیه هست یا خیر، بین صاحب‌نظران اختلاف‌نظر وجود دارد.

[١٠٤] . در وادی حدیث، از دو تعبیر مشابه ولی متفاوت یاد می‌شود: «فضای صدور احادیث» و «سبب ورود حدیث». منظور از فضای صدور، ترسیم جوّ و فضای حاکم بر صدور کلام معصوم است که معصومان؟عهم؟ بر اساس آن اقتضائات، به انتخاب موضوع و قالب ارائه می‌پرداختند. فهم اینکه چرا حضرت امیرالمؤمنین(ع)، برخلاف دیگر ائمه؟عهم؟ دارای کلام‌های متعددی در مذمت اصحاب خود هستند، مبتنی بر ترسیم فضای صدور روایات آن حضرت است. در مقابل، «سبب ورود» ناظر به عللی است که منجر به صدور یک روایت خاص شده است؛ همان چیزی که در مباحث قرآنی از آن به «شأن نزول» یاد می‌شود. از این رو «فضای صدور» را، که به ترسیم فضای کلی زمان معصوم می‌پردازد، در تاریخ صدور حدیث بحث می‌کنیم؛ اما «سبب ورود» را در فقه‌الحدیث به بحث می‌نشینیم و آن را یکی از مراحل مهم فهم مراد معصوم می‌دانیم.