حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١١ - ادوار استنباط از فعلِ معصوم در اندیشه شیعه
«آداب خاکسپاری فرزند توسط پدر»[٢٠] به فعلِ پیامبر(ص) استناد کردهاند. برای مثال، ایشان در باب تشویق به مزاح و شوخی با برادران دینی به یکی از یاران خود فرمود:
شوخیکردن شما با یکدیگر چگونه است؟ عرض کردم: اندک است، فرمود: اینگونه نباشید زیرا شوخی از خوشخُلقی است و تو بدینوسیله برادرت را خوشحال و مسرور میکنی. هرآینه رسول خدا(ص) با شخصی شوخی میکرد و قصدش آن بود که او را مسرور سازد.[٢١]
امام کاظم(ع) نیز در مواردی چون «فضیلت کار با دست»[٢٢]، «جواز قرار گرفتن مُحرم در سایه»، «فضیلت خضاب و زینت برای مردان»[٢٣] و «تشویق به مزاح و شوخی»[٢٤] با استناد به فعلِ پیامبر(ص) به تبیین احکام دین پرداختهاند. برای مثال، محمد بن فضیل نقل میکند:
در اتاق یحیی بن خالد در مکه بودیم و ابوالحسن(ع) نیز آنجا بود. ابویوسف برخاست و در برابر حضرت چهار زانو نشست و گفت: فدایت شوم، آیا مُحرم میتواند در سایۀ چیزی بنشیند؟ فرمودند: نه. گفت: آیا میتواند در سایه دیوار، محمل، خانه یا خیمه قرار بگیرد؟ فرمود: آری! ابویوسف خنده تمسخرآمیزی کرد. ابوالحسن(ع) فرمود: ای ابویوسف! قیاسی چون قیاس تو و همراهانت در دین صحیح نیست... پیامبر(ص) در هنگام احرام از چیزی برای خود سایه نمیساخت؛ اما داخل خانه و یا خیمه میشد و یا در سایۀ دیوار و محمل قرار میگرفت. ما نیز آنگونه که پیامبر(ص) انجام داد، عمل کردیم.[٢٥]
امام رضا(ع) نیز در موضوعاتی مانند «علاقه زیاد به خرما»[٢٦] و «کیفیت برگزاری نماز عید فطر»[٢٧] به فعلِ پیامبر(ص) و اهلبیت؟عهم؟ استناد کرده و بر پایه آن از رفتار خویش دفاع نمودهاند. برای نمونه سلیمان بن جعفر نقل میکند:
بر امام رضا(ع) وارد شدم، خرمای برنی در پیشروی آن حضرت بود و ایشان با میل زیاد میخورد. پس به من فرمود: یا سلیمان! بیا نزدیک و بخور. من نزدیک شدم و با حضرت خرما خوردم و به وی عرض کردم: فدایت گردم، میبینم که با میل زیادی خرما میخوری!
[٢٠]. همان، ص١٩٣.
[٢١]. همان، ج٢، ص٦٦٣.
[٢٢]. همان، ج٥، ص٧٥.
[٢٣]. همان، ص٥٦٧.
[٢٤]. الکافی، ج٢، ص٦٦٣.
[٢٥]. همان، ج٤، ص٣٥٢.
[٢٦]. همان، ج٦، ص٣٤٦.
[٢٧]. قصص الانبیاء، ص٨١٤.