حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٠٦ - بررسی تحلیلی حدیث «ارتد الناس بعد النبی(ص) الا ثلاثة»
سند دوم از رجال الکشی:
أَبُوالْحَسَنِ وَ أَبُوإِسْحَاقَ حَمْدَوَیهِ وَ إِبْرَاهِیمُ ابْنَا نُصَیرٍ، قَالا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ، عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ، عَنْ أَبِیهِ، عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ(ع) قَالَ.. .
این سند عطف بوده و در کتابهای رجال، نام «محمد بن عثمان» ذکر نشده؛ بنابراین سند مجهول بوده و بهعنوان مؤیّد سایر روایات قرار میگیرد.
سند سوم از تفسیر العیاشی بوده و تنها نام «حنان» و «سدیر» در آن ذکر شده؛ لذا این سند مرسل بوده که با بهرهگیری از سند الکافی و رجال الکشی میتوان آن را از مرسلبودن خارج نمود. روایت چهارم دارای دوسند است.
سند اول از کتاب الکافی:
عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أُورَمَةَ عَنِ النَّضْرِ عَنْ یحْیى بْنِ أَبِی خَالِدٍ الْقَمَّاطِ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْینَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِیجَعْفَرٍ(ع).... .
سند دوم از الاختصاص که دارای عطف است:
حَمْدَوَیهِ قَالَ: حَدَّثَنَا أَیوبُ بْنُ نُوحٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیلِ وَ صَفْوَانُ عَنْ أَبِیخَالِدٍ الْقَمَّاطِ عَنْ حُمْرَانَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِیجَعْفَرٍ(ع) ... .
این دو سند صحیح و تمام راویان آن امامی و ثقه هستند؛ گرچه دربارۀ «سهل بن زیاد»، نظرات مختلفی وجود داشته و «محمد بن اورمه» از ناحیۀ قمییّن متهم به غلو بوده،[٢٨١] اما نقل ١٨٣٣حدیث در کتاب الکافی از «سهل بن زیاد» میتواند وثاقت وی را ثابت کند. همچنین اتهام قمیّین به «محمد بن اورمه»، ضرری به احادیث او نمی زند؛ زیرا به گفته نجاشی و ابنغضائری، «محمد بن اورمه» زمانی که متهم به غلو شد، قمییّن تصمیم به کشتن وی گرفته بودند؛ اما زمانی که وی را شب تا صبح مشغول نماز دیدند، از این تصمیم خود دست برداشتند.[٢٨٢] روایت پنجم دارای دو سند است.
سند اول از الاختصاص:
حَدَّثَنِی مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِاللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَى عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیدٍ عَمَّنْ حَدَّثَهُ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِیعَبْدِاللَّهِ(ع) قَالَ... .
سند دوم از رجال الکشی:
حَمْدَوَیهِ بْنُ نُصَیرٍ قَالَ: حَدَّثَنِی مُحَمَّدُ بْنُ عِیسَى وَ مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ قَالَ: حَدَّثَنَا جِبْرِیلُ بْنُ أَحْمَدَ قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِیسَی عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ بَشِیر عَمَّنْ حَدَّثَهُ... .
[٢٨١] . ر.ک: رجال النجاشی، ص٣٢٩؛ الفهرست، ص٤٠٧.
[٢٨٢]. رجال النجاشی، ص٣٢٩؛ رجال ابنغضائری، ج١، ص٩٤.