تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٤٥ - تفسير ما انسان را در بهترين صورت آفريديم

مى‌گويند هميشه در كنار كوه‌هاى بلند دره‌هاى بسيار عميق وجود دارد، و در برابر آن قوس صعودى تكامل انسان، قوس نزولى وحشتناكى ديده مى‌شود، چرا چنين نباشد در حالى كه موجودى است مملو از استعدادهاى سرشار كه اگر در طريق صلاح از آن استفاده كند بر بالاترين قله افتخار قرار مى‌گيرد، و اگر اين همه هوش و استعداد را در طريق فساد به كار اندازد بزرگترين مفسده را مى‌آفريند و طبيعى است كه به" اسفل السافلين" كشيده شود.

*** ولى در آيه بعد مى‌افزايد:" مگر كسانى كه ايمان آورده‌اند و اعمال صالح انجام داده‌اند كه براى آنها پاداشى است قطع نشدنى" (إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ فَلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ‌).

" ممنون" از ماده" من" در اينجا به معنى قطع يا نقص است، بنا بر اين" غير ممنون" اشاره به پاداشى دائمى و خالى از هر گونه نقص است، و بعضى گفته‌اند منظور خالى از منت بودن است اما معنى اول مناسبتر به نظر مى‌رسد.

بعضى جمله‌ ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلِينَ‌ را به معنى ضعف و ناتوانى و كم هوشى فوق العاده دوران پيرى تفسير كرده‌اند، ولى در اين صورت با استثناء آيه بعد سازگار نيست، بنا بر اين با توجه به مجموع آيات قبل و بعد همان تفسير اول درست به نظر مى‌رسد.

*** در آيه بعد اين انسان ناسپاس و بى اعتنا به دلائل و نشانه‌هاى معاد را مخاطب ساخته، مى‌گويد:" چه چيز سبب مى‌شود كه تو بعد از اين همه دلائل روز جزا را تكذيب كنى"؟! (فَما يُكَذِّبُكَ بَعْدُ بِالدِّينِ‌).

ساختمان وجود تو از يك سو، و ساختمان اين جهان پهناور از سوى ديگر، نشان مى‌دهد كه زندگى چند روزه دنيا نمى‌تواند هدف نهايى آفرينش تو و اين‌